Άγιος Γρηγόριος Παλαμάς
Ομιλία 62
Την δεκάτη πέμπτη Κυριακή του Λουκά με θέμα τη διόρθωσι και σωτηρία του αρχιτελώνη Ζακχαίου
Όπου γίνεται λόγος και κατά της φιλαργυρίας
5 «Αυτός δε», λέγει, «κατέβηκε και τον υποδέχθηκε με χαρά» [ο Ζακχαίος]. Διότι αυτός που πριν τον ιδή τρέχει για την θέα του και πράττει τα πάντα, ώστε να την επιτύχη, πώς δεν θα έσπευδε, όταν τον είδε και τον άκουσε, και μάλιστα όταν εδέχθηκε τέτοια επαγγελία; Μόλις λοιπόν είδε ότι και η επαγγελία επραγματοποιήθηκε, αυτός ο ίδιος εχαιρόταν που συνευρισκόταν με τον ποθούμενο και ήδη εγευόταν τις άφθαρτες χάριτες από την πηγή· οι δε βλέποντες, επειδή δεν έβλεπαν με σύνεσι, λέγει, «εγόγγυζαν κατά του Ιησού, λέγοντας ότι εισήλθε στο σπίτι αμαρτωλού ανθρώπου».
6 Αλλά ο τελώνης, αμιλλώμενος σε φιλοτιμία με αυτόν που όχι μόνο κατέβηκε έως εμάς με σάρκα, αλλά και από άφατη φιλανθρωπία εσήκωσε τον ονειδισμό μας, «αφού εστάθηκε και είπε προς τον Ιησού»· το ότι δε εστάθηκε είναι δείγμα βεβαίας γνώμης, θαρραλέας και ταπεινής συγχρόνως· αφού λοιπόν εστάθηκε και αποστόμωσε με παρρησία τους κατηγόρους, είπε προς τον Ιησού· ιδού, Κύριε, δίδω τα μισά από τα υπάρχοντά μου στους πτωχούς, και αν εξεβίασα κανένα, του τα ανταποδίδω στο τετραπλό».
Και παρουσιαζόμενος με αυτόν τον τρόπο δίκαιος, διέλυσε τον ονειδισμό των γογγυστών προς τον Κύριο που έλεγαν, «ότι εισήλθε να διαμείνη στο σπίτι αμαρτωλού ανθρώπου»· διότι, αφού απέδωσε νομίμως τετραπλάσια τα με εκβιασμό συναχθέντα απομακρύνθηκε πραγματικά από το κακό, αφού δε διένειμε τα υπάρχοντα στους πτωχούς έπραξε το αγαθό και εφάνηκε σε όλα καθαρμένος.
Ώστε ο Κύριος προς μεν τους Φαρισαίους έλεγε, «αλλά αν δώσετε κατά δύναμι ελεημοσύνη, όλα θα είναι καθαρά σε σας» τώρα δε αποφασίζοντας εν σχέσει με τέτοιες πράξεις και παίρνοντας από αυτόν την απολογία προς τους εναντίον του γογγυστάς, λέγει «σήμερα ήλθε σωτηρία σε τούτον τον οίκο, εφ’ όσον και ο Ζακχαίος είναι υιός του Αβραάμ», ως γενόμενος τώρα πιστός, ως δίκαιος και φιλόξενος και φιλόπτωχος. Διότι «ήλθε ο Υιός του ανθρώπου να ζητήση και να σώση το απολωλός», λέγοντας εκείνο ακριβώς προς τους γογγυστάς, ότι εισήλθα μεν στο σπίτι αμαρτωλού για να καταλύσω, αλλά το έκαμα για να τον μετασκευάσω και τον σώσω, δεικνύοντάς τον αντί φιλαργύρου φιλόθεο, αντί αδίκου δίκαιο, αντί μισοξένου φιλόξενο, αντί ασυμπαθούς ελεήμονα, όπως τον βλέπετε να γίνεται τώρα.
7 Αλλά βλέπετε όλοι τον Ζακχαίο, πώς αγάπησε και εζήτησε, και αγαπήθηκε και προσηλώθηκε και εξοικειώθηκε με τον Χριστό; Όποιος λοιπόν είναι τελώνης ή αρχιτελώνης που πλουτεί από το έργο του κακώς και συνάζει αδίκως, ας μιμηθή την οδό του αρχιτελώνη τούτου προς την σωτηρία, και ας αποδίδη και σκορπίζη καλώς, όσα εθησαύρισε κακώς. Όποιος είναι πτωχός, επειδή έγινε θύμα αρπαγής ή για άλλον λόγο, ας είναι ευχαριστημένος· διότι έχει την σωτηριώδη πτωχεία, μάλλον δε ας την κάμη αυτός σωτηριώδη διά της ευχαριστίας, προς την οποία καταφεύγοντας και ο πλούσιος τελώνης προθύμως εσώθηκε, όπως ακούσατε τώρα περί αυτού. Αυτά λοιπόν ως προς την διήγησι.
8 Στη συνέχεια δε παρακολουθήσατε με προσοχή όσοι έχετε διεισδυτικώτερη τη διάνοια. Επειδή δηλαδή το όνομα Ζακχαίος σημαίνει δικαιούμενος, παρακαλώ νόησε από αυτό τους Φαρισαίους που δικαιώνουν τους εαυτούς των, που είναι σαν να τελωνούν κατά κάποιον τρόπο, όπως λέγει ο Κύριος στα ευαγγέλια, «κατατρώγοντας τα σπίτια των χηρών και προσευχόμενοι επιδεικτικά πολλή ώρα». Όταν λοιπόν κάποιος από αυτούς ποθήση να επιγνώση την αλήθεια, ζητεί να ιδή και να γνωρίση, όπως εζητούσε ο Ζακχαίος, τον Ιησού, αφού αυτός είναι η αλήθεια· μη μπορώντας δε ως μικρόσωμος και μικρόνους, κατά το παράδειγμα του μικροσώμου Ζακχαίου, ανεβαίνει σε μια συκομορέα, δηλαδή στην ακρίβεια του νόμου και των ιουδαϊκών εθών, νομίζοντας ότι από αυτού θα επιτύχη την αλήθεια τόσο κατά τη γνώσι όσο και κατά την πράξι.
Ο δε Κύριος, που διερχόταν από την νόμιμη πολιτεία, σαν από κάποια οδό, αφού είδε τον αγαθό του σκοπό και τον προς την αλήθεια πόθο, αποκαλύπτει σ’ αυτόν τον εαυτό του, και τον προσφωνεί προσκαλώντας και τον διατάσσει να κατεβεί από τη συκομορέα, δηλαδή να εγκαταλείψη τον μωσαϊκό νόμο που δεν καρποφορεί τίποτε σπουδαίο, και να σπεύση στην χάρι και την κατά το ευαγγέλιο διαγωγή, από τα οποία μπορεί να λάβη ένοικο τον Θεό και να καρπωθή τη σωτηρία.
Από τον τόμο «Γρηγορίου Παλαμά, έργα 11» των Πατερικών Εκδόσεων «Γρηγόριος ο Παλαμάς». Εισαγωγή, κείμενο, μετάφραση, σχόλια Παναγιώτης Κ. Χρήστου.
Επιμέλεια: Στ.Κ.