Άγιος Γρηγόριος Παλαμάς
Ομιλία 24
Στη φανέρωσι και διανομή του θείου πνεύματος κατά την ημέρα της Πεντηκοστής
Όπου γίνεται λόγος και περί της μετανοίας
1 Πριν από λίγον καιρό είδαμε τον Χριστό με τους μεγάλους της πίστεως οφθαλμούς ν’ αναλαμβάνεται, όχι λιγώτερο από τους καταξιωθέντας να τον ιδούν με τα μάτια τους, και δεν υστερήσαμε καθόλου σε μακαριότητα από εκείνους· διότι ο Κύριος είπε είναι «μακάριοι εκείνοι που επίστευσαν χωρίς να ιδούν»· αυτοί δε είναι οι πληροφορηθέντες με την ακοή και βλέποντες διά πίστεως.
Είδαμε λοιπόν πριν από λίγον καιρό τον Χριστό να σηκώνεται από τη γη με το σώμα του, τώρα δε διά του αγίου Πνεύματος που εστάλθηκε από αυτόν στους μαθητάς βλέπομε έως πού έφθασε ο Χριστός που αναλήφθηκε και σε ποιο αξίωμα αναβίβασε τη φύσι μας που ανέλαβε· βέβαια οπωσδήποτε ανέβηκε εκεί, από όπου κατέβηκε το Πνεύμα σταλμένο από αυτόν.
Από πού δε κατέβηκε ο Πνεύμα, δεικνύει αυτός που ομιλεί διά του προφήτου Ιωήλ, «θα εκχύσω από το Πνεύμα μου σε κάθε σάρκα», και προς τον οποίον λέγει ο Δαβίδ, «θα εξαποστείλης το Πνεύμα σου, και θα κτισθούν, και θ’ ανακαινίσης την επιφάνεια της γης».
Επομένως ο Χριστός, όταν αναλήφθηκε, ανέβηκε προς τον ύψιστο Πατέρα και έφθασε προς αυτόν τον πατρικό κόλπο, από όπου ήλθε και το Πνεύμα· και αναδείχθηκε κοινωνός ακόμη και κατά το ανθρώπινο συστατικό του αξιώματος του Πατρός, αποστέλλοντας και αυτός πλέον το εξ ουρανού από τον Πατέρα ερχόμενο και στελλόμενο Πνεύμα.
Αλλά να μη νομίση κανείς ότι το άγιο Πνεύμα είναι άμοιρο αυτού του αξιώματος, με το να ακούη ότι αποστέλλεται από τον Πατέρα και τον Υιό· διότι αυτό δεν είναι απλώς από τα αποστελλόμενα, αλλά και από τα αποστέλλοντα και συνευδοκούντα.
Δεικνύει δε και τούτο σαφώς αυτός που διά του προφήτου λέγει, «εγώ εθεμελίωσα τη γη με τα χέρια μου και άπλωσα τον ουρανό, και τώρα ο Κύριος απέστειλε εμέ και το Πνεύμα του», και ο Χριστός που λέγει πάλι διά του ιδίου προφήτου, «Πνεύμα Κυρίου ήλθε επάνω σ’ εμέ, με το οποίο με έχρισε, με έστειλε να ευαγγελισθώ στους πτωχούς».
Επομένως το άγιο Πνεύμα δεν αποστέλλεται μόνο, αλλά και αποστέλλει τον από τον Πατέρα αποστελλόμενο Υιό, από τον οποίο δείχνεται συμφυές και ομοδύναμο και συνεργό και ομότιμο με τον Πατέρα και Υιό. Με την ευδοκία του Πατρός λοιπόν και την συνέργεια του αγίου Πνεύματος από άφατο πέλαγος φιλανθρωπίας ο μονογενής του Θεού, κλίνας ουρανούς και καταβάς από άνω, φανείς επάνω στη γη κατά τον τρόπο μας και συναναστραφείς με μας, έπραξε κι’ εδίδαξε θαυμαστά και μεγάλα, υψηλά και πραγματικά θεοπρεπή, και για τους πειθαρχούντας σ’ αυτόν θεουργά και σωτήρια.
Έπειτα, αφού και έπαθε εθελουσίως για τη σωτηρία μας κι’ ετάφηκε κι’ αναστήθηκε τριήμερος, αναλήφθηκε στους ουρανούς κι’ εκάθησε από τα δεξιά του Πατρός και από κει συνήργησε στην κάθοδο του θείου Πνεύματος, προς τους μαθητάς του, συναποστέλλοντας με τον Πατέρα την από υψηλά θεία δύναμι, όπως και συνυποσχέθηκε.
Αυτός δε, καθήμενος εκεί στα ύψη, κατά κάποιον τρόπο βοά προς εμάς από εκεί· όποιος θέλει να παραστή σ’ αυτή τη δόξα και να γίνη μέτοχος της βασιλείας των ουρανών και να κληθή υιός του Θεού και να εύρη ζωή αθάνατη και άρρητη και τρυφή άφθαρτη και πλούτο αδαπάνητο, ας ακούη τα προστάγματά μου και ας μιμήται κατά δύναμι τη διάγωγή μου· και ας πολιτεύεται όπως εγώ όταν ήλθα στη γη διά σαρκός και έπραξα κι’ εδίδαξα, θέτοντας σωτηρίους νόμους και προβάλλοντας τον εαυτό μου ως υπόδειγμα.
Πραγματικά την ευαγγελική διδασκαλία ο Σωτήρ την επεβεβαίωσε με τα έργα και τα θαύματά του, την ετελείωσε δε διά των παθημάτων του· παρέστησε το μεγαλωφέλιμο και σωτηριώδες της διά της αναστάσεως από τους νεκρούς, διά της αναλήψεως στους ουρανούς, διά της τώρα γενομένης επελεύσεως του θείου Πνεύματος από τους ουρανούς προς τους μαθητάς, την οποία εορτάζομε σήμερα [την Κυριακή της Πεντηκοστής].
Διότι μετά την από τους νεκρούς ανάστασι και την κατ’ αυτήν φανέρωση προς τους μαθητάς είπε αναλαμβανόμενος «ιδού, εγώ θ’ αποστείλω σε σας την επαγγελία του Πατρός μου, εσείς δε καθήσατε στην πόλι Ιερουσαλήμ, έως ότου ενδυθήτε δύναμι από τα ύψη· διότι θα λάβετε δύναμι με το να επέλθη σ’ εσάς το άγιο Πνεύμα και θα μού είσθε μάρτυρες τόσο στην Ιερουσαλήμ και σ’ όλη την Ιουδαία, όσο και σε όλα τα άκρα της γης».
Συνεχίζεται
Από τον τόμο «Γρηγορίου Παλαμά, έργα 9» των Πατερικών Εκδόσεων «Γρηγόριος ο Παλαμάς». Εισαγωγή, κείμενο, μετάφραση, σχόλια Παναγιώτης Κ. Χρήστου.