Αθανάσιος Αν. Αγγελόπουλος
Ο Συμεών Αρχιεπίσκοπος Θεσσαλονίκης και το κανονικόν καθεστώς της πόλεως επί Βενετοκρατίας
(1423-1429)
Συνέχεια από εδώ: https://agiatheodora.gr/athanasios-an-angelopoulos-agios-symeon-thessalonikis-i-thessaloniki-einai-propyrgio-tis-efseveias-meta-ti-vasilevousa-poli/
Οι φράσεις του πρωτοτύπου (αρχαία ελληνικά) συνοδεύονται από τη μετάφρασή τους στη νέα ελληνική, η οποία παρατίθεται αμέσως μετά εντός αγκυλών.
3. Ο ρόλος του Συμεών εις ειδικωτέρας περιπτώσεις
Εξειδικεύοντες τον ρόλον του Συμεών ως προκαθημένου τοιούτου περιλάμπρου θρόνου πρέπει να είπωμεν ότι επί των ημερών του η Εκκλησία Θεσσαλονίκης κατέστη κέντρον και υπόδειγμα ορθοδόξου πίστεως, ποιμαντικής και κυρίως λατρευτικής ζωής· «πλην ημείς ουκ ανελίπομεν το κατά δύναμιν ημών ενεργούντες, εκκλησιών ευταξίας επιμελούμενοι, ιεράς συνιστώντες συνάξεις, Ιερέων της ευταξίας φροντίζοντες, προς ιερών οίκων ανόρθωσιν επισπεύδοντες, διδασκαλίαις συνεχέσι διεγείροντες υμάς προς την του ευαγγελίου οδόν, ευχαίς τε και λιτανείαις και ιεραίς τελεταίς εξιλεούσθαι το θείον διεγειρόμενοί τε και σπεύδοντες, την ιερωσύνην Χριστού χάριτι δίχα τινός λήμματος μετ’ εξετάσεως απάσης και προσοχής τοις αποδεικνυομένοις αρμοδίοις παρέχοντες, συμβουλαίς διηνεκέσι και εισηγήσεσι τον της πόλεως κυριεύοντα πανευτυχέστατον δεσπότην ημών προς τα υπέρ της πόλεως ταύτης, ως μάρτυς ο Κύριος, διεγείροντες…» 25
[όμως εμείς δεν παραλείψαμε να πράττουμε το κατά δύναμιν, μεριμνώντας για την ευταξία των εκκλησιών, συγκροτώντας ιερές συνάξεις, φροντίζοντας για την ευπρέπεια των ιερέων, σπεύδοντας για την αναστήλωση των ιερών ναών, παρακινώντας εσάς με συνεχείς διδασκαλίες προς τον δρόμο του Ευαγγελίου, παρακινούμενοι και σπεύδοντας να εξιλεώσουμε το Θείο με προσευχές, λιτανείες και ιερές τελετές, παρέχοντας την ιερωσύνη με τη χάρη του Χριστού χωρίς κανένα χρηματικό αντάλλαγμα (δωρεάν), με κάθε εξέταση και προσοχή σε όσους αποδεικνύονται άξιοι, και ξεσηκώνοντας συνεχώς με διαρκείς συμβουλές και εισηγήσεις τον πανευτυχέστατο ηγεμόνα μας που εξουσιάζει την πόλη προς όφελος αυτής της πόλης, όπως είναι μάρτυρας ο Κύριος…].
Περαιτέρω, αισθάνεται την ανάγκην να αντιμετωπίση την ανωτέρω ορθόδοξον τάξιν της εν πλήρει πολιτική αταξία Θεσσαλονίκης και εκτός της μητροπολιτικής δικαιοδοσίας του εν αρμονία βεβαίως μετά της Κωνσταντινουπόλεως, αφού η Βασιλεύουσα αντιμετωπίζει και αύτη τόσα άλλα προβλήματα.
Αλληλογραφεί και συγγράφει διά να επιστηρίξη το δοκιμαζόμενον ποίμνιον μέχρι Κρήτης και Κύπρου, «πάντας απλώς τους απανταχού πιστούς» [όλους ανεξαιρέτως τους απανταχού πιστούς]· η ευθύνη του διά την Ορθοδοξίαν υπερβαίνει τα όρια της πόλεώς του. Κατά τον Ιωάννην Ευγενικόν «ου την ιδίαν μόνον ταύτην την περιώνυμον μητρόπολιν, αλλ’ ήδη και την οικουμένην άπασαν δίκην ηλίου καταυγάσας» 26
[αφού φωταγώγησε σαν ήλιος όχι μόνο αυτή την ίδια την περιβόητη, περίφημη μητρόπολή του, αλλά πλέον και ολόκληρη την οικουμένη].
Επί Συμεών, δηλαδή, εις την Εκκλησίαν Θεσσαλονίκης ως την κατ’ εξοχήν ασπίδα της Ορθοδοξίας εις την χερσόνησον του Αίμου, το παλαιόν Ανατολικόν Ιλλυρικόν, βλέπομεν, κατά τας παραμονάς της πτώσεώς της, την αναβίωσιν της παλαιάς εξαρχικής τιμής και αποστολής της.
Ο Συμεών προβλέπων, οπωσδήποτε, την βαρείαν δοκιμασίαν [την επικράτηση των οθωμανών], η οποία επέρχεται διά άπασαν την Ορθοδοξίαν επιμένει εις την πιστήν τήρησιν των θεσμών της Εκκλησίας, διοικητικών και θρησκευτικών, και προβάλλει διά των λειτουργικών έργων του την άρρηκτον σύνδεσιν των Ορθοδόξων Χριστιανών μετά της λειτουργικής και τελετουργικής πράξεως και ζωής της Εκκλησίας· διά της ανωτέρω πράξεως η Εκκλησία επί σειράν εκατονταετηρίδων δουλείας υπό οθωμανικόν ζυγόν, υπεστήριξεν ουσιαστικώς το ορθόδοξον φρόνημα αλλά και την εθνικήν ταυτότητα των πιστών της.
Ο ιδιαίτερος ούτος ρόλος του μητροπολιτικού θρόνου Θεσσαλονίκης, υπό την μορφήν την οποίαν ο Συμεών ήθελε, συνεχίζεται υπό οθωμανικόν ζυγόν και αποβαίνει ευεργετικώτατος διά τους ορθοδόξους λαούς της Χερσονήσου του Αίμου.
4. Συμπεράσματα
Εκ των ανωτέρω θα ηδυνάμεθα να προέλθωμεν εις τα εξής συμπεράσματα:
α) Η προσωπική σφραγίς του Αρχιεπισκόπου Συμεών εις τας διαπραγματεύσεις μετά των Βενετών το 1423, το 1425 και το 1429 εκτιμάται ως μεγίστη προσφορά του αγίου τούτου ανδρός της Εκκλησίας μας προς διαφύλαξιν του ειδικού κύρους της Εκκλησίας Θεσσαλονίκης και δι’ αυτής και της Οικουμενικής Ορθοδοξίας· η τελευταία υπό οθωμανικόν ζυγόν επέζησεν ανόθευτος, υπόρωμαιοκαθολικήν όμως εκκλησιαστικήν μέσω της Ουνίας δικαιοδοσίαν θα εκλυδωνίζετο μεγάλως.
β) Ειδικώτερον, ο αποφασιστικός ρόλος της Εκκλησίας Θεσσαλονίκης εις τον ορθόδοξον κόσμον της χερσονήσου του Αίμου από Κρήτης μέχρι Δουνάβεως θα ήτο πολύ διάφορος υπό Ουνίαν από εκείνον τον οποίον εχάραξεν ο Συμεών διά της στερράς [σταθερής, ακλόνητης] προσηλώσεως των Ορθοδόξων Λαών των ανωτέρω περιοχών εις την λειτουργικήν ζωήν και πράξιν της Ορθοδόξου Εκκλησίας, την οποίαν ερρωμένως [σθεναρώς] και ανυποχωρήτως διεκήρυττε και εφήρμοζεν ο άγιος Συμεών.
γ) Ιδιαίτατα όμως το Ελληνικόν Γένος, μακράν της κιβωτού της Ορθοδόξου Εκκλησίας υπό έμμεσον ή άμεσον ρωμαιοκαθολικήν επίδρασιν με επίκεντρον την Θεσσαλονίκην, κατά την κρίσιμον αυτήν καμπήν της ιστορίας της πόλεως επί Βενετοκρατίας και εν όψει μιας επικειμένης μακράς περιόδου δουλείας αλλοθρήσκου, θα υφίστατο απωλείας και αλλοιώσεις πνευματικάς και εθνικάς.
Η μακρόχρονος οθωμανική δουλεία απέδειξεν ότι ενδεχομένη εκκλησιαστική πτώσις της Θεσσαλονίκης, η οποία απεφεύχθη χάρις εις τον Συμεών, αύτη θα εσήμαινε και την ουσιαστικήν πτώσιν του Γένους και της Ορθοδοξίας εις τον τόπον αυτόν.
Διότι η οθωμανική δουλεία απετινάχθη κάποτε, η Ουνία όμως και ο ρωμαιοκαθολικισμός, όπου τελικώς επεκράτησαν ή νομίμως εισέδυσαν κατά τους μέσους χρόνους, άφησαν οριστικώς τα ίχνη των, όπου δε μερικοί μικροί Ορθόδοξοι λαοί (μειονότητες) προσεπάθησαν να την αποτινάξουν, με την πρώτην κατάλληλον ευκαιρίαν διά της βίας εκ νέου την υπέμειναν, όπως, π.χ., συνέβη με την πολωνικήν ορθοδοξίαν.
δ) Ο Συμεών ησθάνετο πολύ ανάξιος διά να καθέξη [να αναλάβει] τον περίλαμπρον τούτον θρόνον· συνίστα εις τους ακροατάς και αναγνώστας των λόγων του τας μεγάλας μορφάς των αμέσων προκατόχων του.
Όντως ο θρόνος ούτος της Θεσσαλονίκης εξήσκει τότε ιδιαιτέραν αίγλην· επεσφράγιζε το ορθόδοξον φρόνημα της Ανατολής και ιδία των διαμερισμάτων του τέως Ανατολικού Ιλλυρικού με επίκεντρον την ελλαδικήν χερσόνησον, υπό την μεγάλην και σταθεράν επίδρασιν της τιμητικής λατρείας του Αγίου Δημητρίου.
Πλην πρέπει να προσθέσωμεν τώρα ότι ο ρόλος αυτός εμεγαλύνθη εισέτι με την παρουσίαν εις αυτόν και του αγίου Συμεών· συνεδοξάσθησαν αμφότερα· και η Εκκλησία και ο Προκαθήμενός της. Ως ελαχίστη πλην επαξία αναγνώρισις τούτου, πέραν της εκκλησιαστικής, υπήρξε και η από πολιτειακής πλευράς κυκλοφορία ειδικής σειράς γραμματοσήμων με την μορφήν του αγίου, επί τη ανακηρύξει του ως αγίου της Ορθοδόξου Εκκλησίας.
Απόσπασμα από το βιβλίο της Ιεράς Μητρόπολης Θεσσαλονίκης, «Πρακτικά Λειτουργικού Συνεδρίου εις τιμήν και μνήμην του εν Αγίοις Πατρός ημών Συμεώνος Αρχιεπισκόπου Θεσσαλονίκης του Θαυματουργού 15.9.81», έκδοση Ιεράς Μονής Αγίας Θεοδώρας Θεσσαλονίκης, 1983.