Αθανάσιος Αν. Αγγελόπουλος
Ο Συμεών Αρχιεπίσκοπος Θεσσαλονίκης και το κανονικόν καθεστώς της πόλεως επί Βενετοκρατίας
(1423-1429)
Συνέχεια από εδώ: https://agiatheodora.gr/athanasios-an-angelopoulos-o-agios-symeon-thessalonikis-kai-i-proaspisi-tis-orthodoxis-ekklisiastikis-anexartisias-tis-polis-apo-tous-venetous/
Η μεγίστη διά την Ορθοδοξίαν και το Γένος σημασία των περί Εκκλησίας περιληφθέντων όρων της συνθήκης του 1423 είναι αυταπόδεικτος ο Συμεών κατορθώνει να περισώση ακέραιον το υπό το Οικουμενικόν Πατριαρχείον εκκλησιαστικόν καθεστώς της πόλεως, μελλούσης να περιέλθη υπό πολιτικήν κατοχήν ρωμαιοκαθολικής δυνάμεως προωθούσης εκ συστήματος εν συνεργασία μετά της Ρώμης τα σχέδια της Ουνίας εν τη Ανατολή.
Βεβαίως, οι Βενετοί συν τη παρόδω του χρόνου αθετούν πολλά σημεία της συνθήκης, κυρίως ως προς το πολιτικόν σκέλος αυτής, εις τα εκκλησιαστικά όμως πράγματα αποφεύγουν να αναμιχθούν, και οσάκις το επιχειρούν αναγκάζονται να υποχωρήσουν, διότι δεν θέλουν να έλθουν εις αντίθεσιν με τον Αρχιεπίσκοπον, τον οποίον κατ’ εξοχήν η Βενετία ευυπολήπτεται ως σοβαρόν θρησκευτικόν και εθνικόν αντίπαλον αλλ᾽ εκ των πραγμάτων πολιτικόν φίλον εις τον κατά των Τούρκων κοινόν αγώνα.
Δύο φοράς τίθεται επί τάπητος η συνθήκη του 1423, λόγω των καταχρήσεων των τοπικών οργάνων της Βενετίας, κατά το 1425 και κατά το 1429, ολίγον προ του θανάτου του [του Αγίου Συμεών Αρχιεπισκόπου Θεσσαλονίκης] τα περί θρησκείας δε άρθρα ταύτα τηρούνται και γίνονται αποδεκτά από την Βενετικήν Σύγκλητον, ον τρόπον διερμηνεύει ταύτα [με τον τρόπο που τα ερμηνεύει αυτά] ο Συμεών, ο οποίος εκτιμάται, όπως ορθώς παρατηρεί ο Balfur, ως η σπουδαιοτέρα ελληνική προσωπικότης της πόλεως και χαρακτηρίζεται υπό πολιτικήν έννοιαν fidelissimus noster, δηλ. εμπεπιστευμένος ημέτερος.
Σας ανέλυσα την γενικήν θέσιν του θρόνου της Θεσσαλονίκης επί Βενετοκρατίας. Χάρις εις την μακραίωνα λαμπράν και προνομιακήν εκκλησιαστικήν Ιστορίαν της πόλεως αυτής ως έδρας της ομωνύμου Εξαρχίας του Ανατολικού Ιλλυρικού αλλά και χάρις εις το προσωπικόν και θεολογικόν και γενικώτερον κύρος και τον μοναδικόν ρόλον εις τα κοινά της πόλεως του αρχιεπισκόπου Θεσσαλονίκης Συμεών, ο θρόνος ούτος, εις την δύστηνον εκείνην περίοδον [σε εκείνη τη ζοφερή, ιδιαίτερα δύσκολη περίοδο] διά την ιδίαν την πόλιν αλλά και διά την Κωνσταντινούπολιν, απολαύει ιδιαιτέρου κύρους και διαδραματίζει σημαίνοντα ρόλον και επηρεάζει γενικώτερον τα πράγματα κατά τον άξονα Κωνσταντινούπολις-Θεσσαλονίκη-Βενετία-Νήσοι του Αιγαίου.
Ο Συμεών ο ίδιος πιστεύει εις την γενικωτέραν αυτήν αποστολήν της Εκκλησίας Θεσσαλονίκης και θεωρεί εαυτόν υποχρεωμένον λόγω υψηλής ευθύνης ως προκαθήμενον τοιούτου κύρους και τοιαύτης περιωπής θρόνου να δικαιώση τας απαιτήσεις αυτάς.
Δεν είναι δι’ αυτόν σχήμα λόγου μόνον να λέγη: «η γάρ των Θεσσαλονικέων ως ακρόπολίς τις και φρουρός των περί ταύτην εστί και της βασιλίδος αυτής πόλεως έρεισμά τε και συνεργός…» [διότι η πόλη των Θεσσαλονικέων είναι σαν μια ακρόπολη και φρουρός των γύρω περιοχών, αλλά και στήριγμα και βοηθός της ίδιας της βασιλεύουσας πόλης…]
και αλλαχού «η πόλις αύτη κεφάλαιον της ευσεβείας απ’ αρχής εστι μετά την πρώτην και βασιλίδα. Φυλάσσει τους ενταύθα Χριστιανούς, φυλάσσει τους εν τη δύσει -διά ταύτην γαρ ανέσεώς τινος απολαύουσι- φυλάσσει τους εν τοις νήσοις, βοηθεί και τη βασιλίδι των πόλεων και της ορθοδοξίας χειρ εστι και αγαθή συνεργός» [αυτή η πόλη είναι εξαρχής το κεφάλαιο (το προπύργιο) της ευσέβειας μετά την πρώτη και βασιλεύουσα πόλη [την Κωνσταντινούπολη]. Προστατεύει τους εδώ Χριστιανούς, προστατεύει όσους βρίσκονται στη Δύση -καθώς εξαιτίας της απολαμβάνουν κάποια ανακούφιση-, προστατεύει όσους βρίσκονται στα νησιά, βοηθά και τη βασιλίδα των πόλεων και είναι το χέρι και ο πολύτιμος συνεργός της Ορθοδοξίας»].
Ο Balfur θεωρεί υπερβολικάς τας θέσεις αυτάς του Συμεών, αλλ’ αυτή υπήρξεν η πραγματικότης.
Συνεχίζεται
Απόσπασμα από το βιβλίο της Ιεράς Μητρόπολης Θεσσαλονίκης, «Πρακτικά Λειτουργικού Συνεδρίου εις τιμήν και μνήμην του εν Αγίοις Πατρός ημών Συμεώνος Αρχιεπισκόπου Θεσσαλονίκης του Θαυματουργού 15.9.81», έκδοση Ιεράς Μονής Αγίας Θεοδώρας Θεσσαλονίκης, 1983.