Άγιος Γρηγόριος Παλαμάς
Ομιλία 24
Στη φανέρωσι και διανομή του θείου πνεύματος κατά την ημέρα της Πεντηκοστής
Όπου γίνεται λόγος και περί της μετανοίας
8 Το δε εκάθισε δεν υποδηλώνει μόνο το δεσποτικό αξίωμα, αλλά και το ενιαίο του θείου Πνεύματος. Εκάθισε δέ, λέγει, επάνω στον καθένα τους, και επληρώθηκαν όλοι άγιο Πνεύμα· διότι, και όταν μερίζεται κατά τις διάφορες δυνάμεις και ενέργειές του, διά της καθεμιάς ενεργείας είναι παρόν και ενεργεί ολόκληρο το άγιο Πνεύμα, αμερίστως μεριζόμενο και ολοκληρωτικώς μετεχόμενο, κατά την εικόνα της ηλιακής ακτίνος.
Ελαλούσαν δε άλλες γλώσσες, δηλαδή διαλέκτους, προς τους συνελθόντας από κάθε έθνος, όπως τους έδιδε να ομιλούν το Πνεύμα· διότι έγιναν όργανα του θείου Πνεύματος, ενεργούντα και κινούμενα κατά τη θέλησι και δύναμι εκείνου. Κάθε δε όργανο που προσλαμβάνεται απ’ έξω, μετέχοντας όχι της ουσίας αλλά της ενεργείας του ενεργούντος, είναι όργανο εκείνου, έτσι όπως λέγει και ο με θείο Πνεύμα ομιλών Δαβίδ· «η γλώσσα μου είναι κάλαμος ταχυγράφου συγγραφέως». Ο γραφικός κάλαμος λοιπόν είναι όργανο γραφέως, μετέχοντας πάντως της ενεργείας, αλλ’ όχι της ουσίας και χαράσσοντας εκείνα που θέλει και μπορεί ο συγγραφεύς.
Αλλά πώς είναι επαγγελία του Πατρός το άγιο Πνεύμα; Επειδή το προανήγγειλε διά των προφητών του, λέγοντας διά του Ιεζεκιήλ μεν, «θα σας δώσω καρδιά νέα και Πνεύμα νέο και θα βάλω μέσα σας το Πνεύμα μου», διά δε του Ιωήλ, «και κατά τις έσχατες ημέρες θα εκχύσω από το Πνεύμα μου επάνω σε κάθε σάρκα».
Τούτο ποθώντας και ο Μωυσής προανεφώνησε λέγοντας, «ποιος θα καταστήση προφήτες όλον το λαό του Κυρίου, όταν δώση ο Κύριος σ’ αυτούς το Πνεύμα του;». Επειδή δε μια είναι η ευδοκία και η επαγγελία του Πατρός και του Υιού, γι’ αυτό είπε στους πιστεύοντας σ’ αυτόν, «σε όποιον πιη από το ύδωρ που θα του δώσω εγώ, θα γίνη πηγή ύδατος που αναπηδά σ’ αιώνια ζωή», και «σε όποιον πιστεύει σ’ εμένα, όπως είπε η Γραφή, θα ρεύσουν ποτάμια ζωντανού ύδατος από την κοιλιά του».
Τούτο ερμηνεύοντας ο ευαγγελιστής λέγει, «τούτο το έλεγε περί του Πνεύματος που επρόκειτο να λαμβάνουν οι πιστεύοντες σ’ αυτόν».
Αλλά και όταν ερχόταν προς το σωτηριώδες πάθος έλεγε στους μαθητάς του, «εάν με αγαπάτε, θα τηρήσετε τις εντολές μου· κι’ εγώ θα ζητήσω από τον Πατέρα να σας στείλη άλλον Παράκλητο, για να μείνη μαζί σας αιωνίως, το Πνεύμα της αληθείας»· και πάλι, «σας είπα αυτά τα λόγια τώρα που μένω μαζί σας· ο δε Παράκλητος, το άγιο Πνεύμα, που θα στείλη ο Πατήρ στο όνομά μου, εκείνος θα σας διδάξη τα πάντα»· και πάλι, «όταν έλθη ο Παράκλητος, τον οποίο θα σας στείλω εγώ από τον Πατέρα, το Πνεύμα της αληθείας που εκπορεύεται από τον Πατέρα, εκείνος θα μαρτυρήση περί εμού και θα σας οδηγήση σε όλη την αλήθεια».
10 Τώρα λοιπόν εκπληρώθηκε η επαγγελία και κατήλθε το άγιο Πνεύμα, σταλμένο και δοσμένο από τον Πατέρα και τον Υιό· και, αφού περιέλαμψε τους αγίους μαθητάς και τους άναψε θείως ως πραγματικές λαμπάδες, μάλλον δε τους ανέδειξε σε φωστήρες υπερκοσμίους και παγκοσμίους, που έχουν τη θέσι αιωνίου ζωής, εφώτισε δι’ αυτών όλη την οικουμένη.
Όπως δε, αν κανείς ανάψη από τη φωτοφόρο λαμπάδα άλλην και από εκείνην άλλην και ούτω καθεξής, κρατώντας το με τη διαδοχή, έχει πάντοτε το φως μόνιμα· έτσι και διά της χειροτονίας των Αποστόλων επί τους διάδόχους των και από αυτούς πάλι σε άλλους και ούτω καθεξής διάδιδομένη η χάρις του θείου Πνεύματος προχωρεί δι’ όλων των γενεών και φωτίζει όλους τους ευπειθείς στους πνευματικούς ποιμένες και διδασκάλους.
11 Αυτήν λοιπόν την χάρι και τη δωρεά του Θεού και τον διά του ευαγγελίου φωτισμό του θείου Πνεύματος έρχεται να φέρη στην πόλι καθένας από τους κατά καιρούς αρχιερείς. Εκείνοι δε που απωθούν κάποιον από αυτούς, όσο τους είναι δυνατό, διακόπτουν τη χάρι του Θεού και διασπούν τη θεία διάδοχή και αποχωρίζονται από τον Θεό και παραδίδονται· πράγμα που εδοκιμάσατε βέβαια και σεις διά της πείρας*.
Αλλά τώρα αφού επιστρέψατε κι’ εσείς στον από τον Θεό ωρισμένον ποιμένα των ψυχών σας, αν πεισθήτε στις συμβουλές μου για τα σωτηριώδη, να πανηγυρίσετε πραγματικά καλώς την επέτειο μνήμη της επιδημίας του θείου Πνεύματος, το οποίο κατήλθε για τη σωτηρία μας από ανέκφραστη φιλανθρωπία, υπέρ της οποίας και για την οποία και ο μονογενής Υιός του Θεού κατήλθε κλίνοντας τους ουρανούς κι’ έλαβε σάρκα από μας.
* Ο Άγιος Γρηγόριος αναφέρεται στην αρχική άρνηση των Θεσσαλονικέων να τον δεχθούν ως αρχιεπίσκοπο στην πόλη τους.
Συνεχίζεται
Από τον τόμο «Γρηγορίου Παλαμά, έργα 9» των Πατερικών Εκδόσεων «Γρηγόριος ο Παλαμάς». Εισαγωγή, κείμενο, μετάφραση, σχόλια Παναγιώτης Κ. Χρήστου.