Κάθε 26 Μαΐου ανάμεσα στις δύο θλιβερές επετείους της Γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου (19 Μαΐου) και της αλώσεως της Πόλης (29 Μαΐου) συναντάμε τον θεσσαλονικιό Νεομάρτυρα Άγιο Αλέξανδρο τον Δερβίση, να στέκει μεγαλοπρεπής, λάμποντας κατά τον επίσημο εορτασμό του στον ιερό ναό της Παναγίας Λαοδηγήτριας, στην Άνω Πόλη της Θεσσαλονίκης. Εκεί δίπλα, άλλωστε, ήταν και το σπίτι που γεννήθηκε και πολύ πιθανόν βαφτίστηκε ο αγγελόμορφος Άγιος.
Ένα μαρτύριο έζησε και ο ίδιος, ένα προσωπικό ολοκαύτωμα, όπως οι μάρτυρες της γενοκτονίας και της αλώσεως, και έτσι εμφανίζεται κάθε χρόνο ανάμεσά μας: Αιματοβαμμένος, άπνους, με τον παράδοξο λευκό χιτώνα του μουσουλμάνου μοναχού μέσα στα αίματα και στο κεφάλι του χριστιανική καλύπτρα και κυρίως με το φωτεινό στέφανο του μάρτυρα να φωταγωγεί όλη την περιπετειώδη ύπαρξή του.
Ένα σκηνικό που εξελίχθηκε μέσα στην κοσμοπολίτικη Σμύρνη, διερχόμενος, ο Αλέξανδρος, τους δρόμους της πόλης, για τον τόπο της καταδίκης του, περιστοιχιζόμενος από βλοσυρούς φύλακες, ιμάμηδες και χοτζάδες. Κάτι που προκάλεσε την περιέργεια και προσοχή του κοινού της πόλης, δηλαδή ενός αναρίθμητου πλήθους: «Τούρκων, Ρωμαίων, Φράγκων, Αρμενίων».
Καθ’ όλο αυτό το διάστημα της πορείας του νέου μεγάλου Μακεδόνα Αλέξανδρου του Δερβίση προς τον Γολγοθά του οι οθωμανοί ιερωμένοι τον προέτρεπαν, έστω και την τελευταία στιγμή, να μεταβάλει την απόφασή του. Να παραμείνει, δηλαδή στην θρησκεία τους.
Ήταν εξάλλου ιδιαίτερη ντροπή ένας οθωμανός μοναχός, δερβίσης να προσβάλλει την πίστη τους.
Αυτός, όμως, πάσχοντας από φλογερό θείο έρωτα που είχε ανάψει μέσα του, τους απαντούσε: «Χριστιανός είμαι και χριστιανός θέλω να αποθάνω»!
Άλλωστε το ίδιο είπε και την τελευταία φορά που τον προσήγαγαν στον ιεροδικαστή όταν τον ρώτησαν «αν ήλθε εις τα φρένας του;».
Και αυτός ευθαρσώς τους απάντησε: «Και ήμουν και είμαι με την χάριν του Χριστού εις τας φρένας μου. Και είπα και λέγω πολλάκις, ότι Χριστιανός εγεννήθηκα, Χριστιανός θέλω να αποθάνω».
Και δεν δείλιασε και όταν ακόμη ο δήμιος έβγαλε, επιδεικτικά, μπροστά στα μάτιά του το σπαθί του, «εξαστράπτον, τάχα διά να τον φοβίση».
Ο Αλέξανδρος, ο μέχρι εκείνη την στιγμή ακόμη οθωμανός δερβίσης ο οποίος, όμως, είχε ήδη αποκηρύξει και χλευάσει τον «μωαμετανισμό», έμεινε «ακατάπληκτος». Δεν φοβήθηκε, δεν τρόμαξε καθόλου!
Αυτή ήταν η τελευταία σκηνή του προσωπικού του ένδοξου δράματός του που τελείωνε στον τόπο, όπου ο ίδιος αρνήθηκε τον Χριστό. Εκεί που έγινε μωαμεθανός μοναχός, δηλαδή δερβίσης και άρχισε να ζει ως ένας ταξιδευτής-προσκυνητής. Έτσι, πήγε και στο μεγάλο προσκύνημα των μωαμεθανών, την Μέκκα.
Κατά το διάστημα, όμως, αυτής της αποδημίας του εις χώρας μακράν, φαίνεται πως κράτησε μέσα του τις χριστιανικές του αρχές και γι’ αυτό δεν εξέπεσε σε «αισχροπραξίας», όπως αναφέρει το «Μαρτύριον» του.
Όπως γράφει, «φαίνεται δεν εκαταπάτησε παντάπασι την συνείδησιν του, ουδέ εθόλωσεν περισσότερον την ψυχήν του».
Εν μέρει οθωμανός, λοιπόν, κι εν μέρει χριστιανίζων, ο θεσσαλονικιός Αλέξανδρος, ζώντας βίον πλανεμένον και πλανώμενος ήλθε με τον καιρό σε επίγνωση. Και έτσι ο ίδιος άρχισε να υπερασπίζεται σθεναρά τους χριστιανούς απ’ όπου περνούσε και οι οθωμανοί άρχισαν να τον επιβουλεύονται για να τον σκοτώσουν.
Ο ίδιος, πάντως, έμοιαζε να λογάριαζε ότι θάνατός του πρέπει να έχει χαρακτήρα βαπτίσματος «διά να μη παρασταθή γυμνός και τετραχηλισμένος, αυτός και η ζωή του και αι πράξεις του, ενώπιον του Κριτού, του Παλαιού Ημερών, του Τρισαγίου» όπως μεταφέρει ο άλλος μεγάλος Αλέξανδρος, ο Σκιαθίτης Παπαδιαμάντης, τα λόγια της Γραφής στο διήγημά του ο «Έρωτας στα χιόνια».
Για τον λόγο αυτό πέρασε «αγνώριστος» από την Θεσσαλονίκη χωρίς να εμφανιστεί σε κανέναν από τους συγγενείς, ή σε φίλους και γνωστούς του, κάνοντας ένα νοερό προσκύνημα και αποχαιρετισμό στα πάτρια και συνέχισε να περιφέρεται σε διάφορα μέρη.
Μάλιστα στην Χίο ένας Χριστιανός τρόμαξε πολύ όταν τον είδε να ελέγχει ιδιαίτερα τους Τούρκους για την συμπεριφορά τους στους χριστιανούς.
Όπως και να έχει την απόφαση του την είχε πάρει. Και έτσι επέστρεψε στην Σμύρνη να λάβει αυτό που απαρνήθηκε. Να αναβαπτιστεί και να αναγεννηθεί διά του βαπτίσματος των αιμάτων του Μαρτυρίου.
Αυτό του έλεγε η συνείδησή και αυτό, όπως φαίνεται, ήταν κάτι που το δούλεψε πολύ μέσα του. Και ως απόδειξη αποτελεί το ιδιαίτερο σθένος με το οποίο στάθηκε και αντιμετώπισε τόσο τον δήμιό του, τους μωαμεθανούς ιερωμένους και ιδιαίτερα τον θάνατό του.
Τέτοια μέρα, λοιπόν, η Άνω Πόλη της Θεσσαλονίκης γιορτάζει και τιμά τον αγγελόμορφο Άγιο Αλέξανδρο τον Δερβίση που με το μαρτυρικό του βάπτισμα, απέβαλε την δερβίσικη στολή του εξωμότη έλαβε φτερά και ανέβηκε στους ουρανούς με την χριστιανική του στολή!
Καλυμμένος με τον εσωτερικό του μαρτυρικό χιτώνα που έραβε από τον καιρό που ήλθε σε επίγνωση αληθείας και τον έραψε απάνω του και στα μέτρα του με το μαρτυρικό του αίμα στις 26 Μαΐου του 1794.
Μαζί με την Άνω Πόλη της γιορτάζει και αγάλλεται και η λοιπή Θεσσαλονίκη και όλοι χαίρονται, όταν γνωρίζουν την ιδιαίτερη και ξεχωριστή αυτή αγία φυσιογνωμία της πόλης των Αγίων! Της Θεσσαλονίκης!
Χρόνια πολλά, Θεσσαλονίκη!
Κείμενο Στέλιος Κούκος