Άγιος Φιλόθεος Κόκκινος
Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς
Τα πρώτα μοναχικά βήματα
Συνέχεια από εδώ: https://agiatheodora.gr/agios-grigorios-palamas-i-psychi-tou-itan-kentro-synathroiseos-kai-katoikia-olon-ton-agathon/
Στη σκήτη των Γλωσσίων
24. Αλλ’ ο έρως της ησυχίας και της μονώσεως δεν άφησε τον Γρηγόριο να ηρεμήση εδώ έως το τέλος. Έτσι μετά το τρίτο έτος, όπως είπα, εγκαταλείποντας και τη Λαύρα και όλα τα εκεί, αναχωρεί βιαστικά στην αγαπητή του ερημία, προκαλώντας σ’ αυτούς μεν που εγκατέλειπε λύπη αφόρητη, προς εκείνους δε που επήγαινε χαρά απερίγραπτη.
25. Τον εδέχθηκε λοιπόν η αγαπητή ησυχία και ο ιερός εκείνος χώρος των αναχωρητών, τον οποίο επιτοπίως ονομάζουν Γλωσσία19. Κατέλαβε δε και αυτός την από καιρό ποθούμενη κατάστασι μαζί με τους εκεί ομοτρόπους και φίλους και σπουδαστάς των ιδίων αρετών, των οποίων έξαρχος και κορυφαίος κατά κάποιο τρόπον ήταν εκείνος ο περίφημος Γρηγόριος20, που καταγόταν από το Βυζάντιο [την Κωνσταντινούπολη] και αυτός, ήταν δε μεγάλος και περιβόητος στην ησυχία, την νήψι και την θεωρία εκείνη την εποχή κι’ εθαυμάσθηκε υπερβολικά όχι μόνο σ’ εκείνον τον τόπο, αλλά πολύ περισσότερο από τους στην γενέτειρά του ασκητεύοντας υστερώτερα, όπου ευρήκε και το τέλος της πρόσκαιρης αυτής ζωής και μετέβηκε στην ατελεύτητη ζωή, οπότε εδόξασε υπερφυώς τα οστά και την κόνι του.
Με αυτόν, λέγουν, συναναστράφηκε αρκετόν χρόνο και ο ομώνυμος και ομότροπος τούτος, οπότε και εφιλοσόφησε και συμφιλοσόφησε τα κάλλιστα και υψηλότατα μυστήρια της ενεργείας του νου και της ακροτάτης και πρώτης θεωρίας του Θεού, τα οποία είχε κατορθώσει ν’ αποκτήση ο σοφός εκείνος στα θεία με το χρόνο και τον ζήλο, την περά και την συναναστροφή θεοφόρων ανδρών.
26. Όσα βέβαια κατορθώματα επέτυχε εκεί ο Γρηγόριος, συζώντας ησυχαστικά με τον εαυτό του και τον Θεό, δεν είναι καθόλου εύκολο ούτε ευχερές σε κανένα να τα διηγηθή λεπτομερώς. Πώς είναι δυνατό να περιγράψη αυτά που από υπερβολική μετριοφροσύνη αυτός απέκρουσε περισσότερο από όσο οι κακούργοι και κακοήθεις τα φοβερά εγκλήματά τους, κρύβοντας άριστα και με ιδιαίτερη φροντίδα για πάντα το έργο της δεξιάς από την αριστερά21, κατά τον λόγο του Χριστού, και προσφέροντας κρυφά την αδιάλειπτη του νου προσευχή και λατρεία εν πνεύματι σ’ εκείνον που βλέπει στα κρυφά;
27. Αυτά δε που μου είπε περί αυτού ο συναγωνιστής και φίλος που προανέφερα Γρηγόριος (διότι δεν ήταν δυνατό να διαφύγουν και αυτού την προσοχή όλα) είναι τα εξής:
Ο σοφός Γρηγόριος [αναφέρεται στον Άγιο Γρηγόριο Παλαμά] ζώντας μοναχικά με τον εαυτό του και τον Θεό, αξιώθηκε πολλών και μεγάλων από τις κρυμμένες δωρεές και χάριτές του, πράγματα που ποιος μπορεί να τα φέρη στην επιφάνεια όλα λεπτομερώς;
28. Τα δε προφανή και γνωστά ακόμη και στους έξω, από τα οποία εύκολα θα μπορούσε να πάρη κανείς κάποια ιδέα και γνώσι και για τα αφανή, ήταν η ακροτάτη ταπείνωσις και η προς τον Θεό και τον πλησίον, όπως λέγει ο θείος Απόστολος, ανυπόκριτος από καρδιά αγάπη, τα πρώτα δηλαδή και μέσα και τελευταία ερείσματα και στοιχεία των αρετών, τα τελειωτικά του συνόλου της κατά Χριστόν φιλοσοφίας και αγωγής, αφού του Χριστού διδασκαλία προς τους δικούς του και είδος προκαταρκτικού μαθήματος είναι το «Μάθετε από εμέ ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά και θα εύρετε ανάπαυσι στις ψυχές σας»22, και κατά τον δικό του πάλι λόγο κάθε θεία εντολή και θείος νόμος ανακεφαλαιώνεται φυσικώς και τελειώνεται στο «ν’ αγαπήσης τον Κύριο τον Θεό σου από όλη την καρδιά σου και τον πλησίον σου σαν τον εαυτό σου»23.
Ο δε μακάριος Παύλος υπερθέτοντάς την απαραμίλλως επάνω από όλα τα υπερφυά του Πνεύματος χαρίσματα, την υποδεικνύει σαν την κατ’ εξοχήν οδό, ώστε ούτε το μαρτύριο να μη είναι τίποτε χωρίς τον συνδυασμό και την συμμαχία της. Και τονίζει πάλι με πολλήν παρρησία «η αγάπη δεν εκπίπτει ποτέ» 24.
29. Για την κατάνυξι δε και τα δάκρυα, λέγει ο ίδιος, τι χρειάζεται να τα μνημονεύσωμε, αφού και την κατάνυξι και το πένθος υπερέβηκε δια της αγάπης, κατά τους λόγους των θεοφόρων ανδρών περί τούτων και τα κατέβαζε δια παντός σιωπηλά από τους οφθαλμούς σαν αστείρευτες πηγές, για να λιπαίνουν και συγκρατούν μαζί με την ψυχή, λέγει, και το σώμα με τον πλούτο των θείων δεσμών και ερώτων, όπως προ ολίγου είπα. Τούτο παρέμεινε το ίδιο όλον τον χρόνο της ζωής του, όπως άλλωστε όλοι αναγνωρίζομε, εκτός ολίγων, πράγμα που είναι πέρα από κάθε λόγο και θαυμασμό και δεν παρατηρείται με αυτόν τον τρόπο ούτε στους βίους και τους λόγους των θεοφόρων, και μόνο από τους ειδήμονες, όπως νομίζω εγώ, γίνεται πιστευτό.
20 Τα Γλωσσία είναι περιοχή προς την άκρα του Όρους. Τον 11ο αιώνα υπήρχε μονή των Αγίων Αποστόλων των Γλωσσίων και αργότερα αναπτύχθηκε εκεί σκήτη, η οποία το 1353 προσαρτήθηκε στη Λαύρα.
21 Η μνήμη του εορτάζεται την 2α Απριλίου.
22 Ματθ. 6,3.
23 Ματθ. 11,29.
24 Ματθ. 22,37.
25 Α’ Κορ. 13,8.
Από το βιβλίο του Αγίου Φιλοθέου Κοκκίνου, «Βίος Γρηγορίου Παλαμά» των Πατερικών Εκδόσεων «Γρηγόριος ο Παλαμάς». Εισαγωγή, κείμενο, μετάφραση, σχόλια Παναγιώτης Χρήστου.
Επιμέλεια: Στ.Κ.