Άγιος Φιλόθεος Κόκκινος
Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς
Εγκατάστασις στη Θεσσαλονίκη
16. Αλλά δεν τα εβάστασε έως το τέλος αυτά η θαυμαστή πόλις του μεγάλου και δεν ανέχθηκε να παραβλέψη το δικό της αγαθό παραδομένο στους Λημνίους έτσι αδίκως από ολιγαρίθμους στασιαστάς, πραγματικά πονηρούς και ολεθρίους, αναξίους να φέρουν το όνομα και να είναι πολίτες της Θεσσαλονίκης. Γι’ αυτό με δίκαιο ζήλο τότε εκινήθηκε η ίδια περισσότερο από πριν υπέρ της δόξης και των δικαιωμάτων της· άλλους από εκείνους τους κακούργους και μιαρούς τους απομακρύνει και τους απορρίπτει, άλλους δε τους σωφρονίζει και τους συγκρατεί από την κακοήθη ορμή και τις μοχθηρές πράξεις με τα αρμόδια και κατάλληλα φάρμακα.
17. Όταν δε αυτοί εδιώχθηκαν από τη μέση καλώς και όπως έπρεπε, όλοι οι πολίτες με μία γνώμη και φωνή, θα ελέγαμε, επιζητούν τον καλό ποιμένα. Κι’ αμέσως ετοιμάζεται γι’ αυτό τριήρης με την οποία οι πρόκριτοι της Εκκλησίας της Θεσσαλονίκης ανέβηκαν έπειτα από λίγο και μεταφέρουν τον μεγάλο ιερέα1. Αυτοί οι πρόκριτοι έγιναν οι ίδιοι στους μεν Λημνίους αφορμή θρήνων και οδυρμών με την στέρησι τούτου, στους συμπολίτες των δε αφορμή ανέκφραστης χαράς και πανηγυρισμών και αλαλαγμών, που δεν μπορούν να περιγραφούν, με τον λαμπρό ερχομό τούτου.
18. Πραγματικά ποιός θα μπορούσε να περιγράψη με λόγια λεπτομερώς την πάνδημη εορτή και την ευφροσύνη εκείνη; Ποια γενέθλια και κουρόσυνα και κατοικέσια και ετήσια 2 και όσα άλλα πανηγυρίζουν οι άνθρωποι θα μπορούσαν να παραβληθούν μ’ εκείνη την πανήγυρι του μεγάλου; Μάλλον εκείνα ούτε πρέπει καν να μνημονευθούν σε σύγκρισι προς αυτήν, διότι εγήρασαν κι’ έσβησαν από καιρό. Εμείς δε με ποια βασιλικά επινίκια και θριάμβους και εισόδιες πομπές να την παραβάλωμε, για να ευρούμε το ίσο; Με τίποτε απολύτως, νομίζω. Διότι μόλις θα μπορούσε πάλι να ειπή ο φίλος και ομώνυμος τούτου 3 ότι έτσι εισήλθε στην Αλεξάνδρεια ο μέγας Αθανάσιος, του οποίου ζηλωτής υπήρξε ο μέγας αυτός τόσο στους διωγμούς και τους αγώνες όσο και στις αναρρήσεις. Άρα μόνο με τα μυστήρια του Χριστού και με τις γι’ αυτά τελετές και πανηγύρεις πρέπει να παραβάλλωμε την μεγάλη τελετή και πανήγυρι της ημέρας εκείνης, και μάλιστα με την κορυφαία και προλάμπουσα των άλλων, η οποία κατά το λεγόμενο είναι για μας εορτών εορτή και πανήγυρις πανηγύρεων. Και αυτό είναι φανερό από τα παρακάτω.
19. Όταν δηλαδή εισερχόταν ο μέγας αρχιερεύς στην πόλι, κατά την συνήθεια, κι’ είχε ενδυθή τον καινούργιο ποδήρη χιτώνα και την ιερά στολή, εφ’ όσον έπρεπε να περάση σε πομπή διά μέσου της πόλεως με ιερούς ύμνους και ψαλμωδίες, όλοι οι ψάλτες, αφήνοντας όλους τους σχετικούς ύμνους, έψαλαν τα τροπάρια της μεγάλης εκείνης ημέρας και της αναστάσεως του Χριστού 4 με μεγάλες φωνές και αλαλαγμούς, αν και ήσαν μακριά από την εποχή και την ημέρα εκείνη. Τους εφαινόταν ότι βλέπουν σαν άλλον ακριβώς Χριστόν τον μαθητή και μιμητή του Χριστού, σάν επανερχόμενο από τον άδη και το μνήμα των διωγμών και της εξορίας, και ότι εκείνη την ημέρα εώρταζαν την λαμπρή ανάστασι. Γι’ αυτό μεταξύ τους μεν έλεγαν, «Ας καθαρθούμε στις αισθήσεις, και θα ιδούμε στο απρόσιτο φως της αναστάσεως τον Χριστό να αστράπτη», και «Εμπρός, ας πιούμε, παράδοξο ποτό» και «Τον Χριστό που από τον τάφο έβρεξε πηγή αφθαρσίας», προς την νέα δε Εκκλησία ολόκληρη πάλι μαζί με τον σοφό μελωδό έψαλαν το του θείου Ησαΐα 5· «Φωτίζου, φωτίζου, η νέα Ιερουσαλήμ· διότι έρχεται το φως και η δόξα του Κυρίου ανέτειλε σ’ εσένα».
20. Το παράδοξο σ’ αυτά ήταν το ότι δεν ευρέθηκε καθόλου αυτός που έδωσε το σύνθημα γι’ αυτά ούτε αυτός που άρχισε πρώτος αυτή τη μελωδία ανάμεσά τους, αν και αναζητήθηκε ύστερα. Ώστε και τότε και αργότερα έγινε φανερό στους μυαλωμένους ότι κι’ εκείνο το φαινόμενο προήλθε από την άνω έμπνευσι και χάρι, η οποία αοράτως εκίνησε προς αυτά και τις σκέψεις και τις γλώσσες ταυτοχρόνως όλων μαζί. Ας είναι.
1 Ο Γρηγόριος εγκαταστάθηκε στην έδρα του τον Δεκέμβριο του 1350.
2 Είναι εορτασμοί που επικρατούσαν στον αρχαίο κόσμο. Γενέθλια είναι εορτή αμέσως μετά τη γέννησι· κουρόσυνα, η εορτή της κουράς του παιδιού στο χρόνο της γεννήσεώς του κι’ εγγραφής του στους καταλόγους των πολιτών· κατοικέσια, η ετήσια εορτή για την ανάμνησι της πρώτης εγκαταστάσεως αποικίας· ετήσια, ο κάθε χρόνο εορτασμός οποιουδήποτε σπουδαίου γεγονότος.
23 Γρηγόριος Θεολόγος, Εις τον μέγαν Αθανάσιον 27-29.
4 Από τροπάρια του κανόνος του Πάσχα.
5 Ησ. 60,1.
Από το βιβλίο του Αγίου Φιλοθέου Κοκκίνου, «Βίος Γρηγορίου Παλαμά» των Πατερικών Εκδόσεων «Γρηγόριος ο Παλαμάς». Εισαγωγή, κείμενο, μετάφραση, σχόλια Παναγιώτης Χρήστου.
Επιμέλεια: Στ.Κ.