Θησαυρός Δαμασκηνού του Υποδιακόνου και Στουδίτου του Θεσσαλονικέως
Λόγος 30ός: Για την Κυριακή του Παραλύτου (σε πεζό λόγο)
Η αμαρτία είναι ασθένεια της ψυχής
Οι σωματικές ασθένειες που υπάρχουν στους ανθρώπους, ευλογημένοι Χριστιανοί, άλλες γιατρεύονται με χειρουργική επέμβαση, άλλες με έμπλαστρα και άλλες με βότανα που πίνονται· διότι όσες πληγές είναι δυνατές και βλάπτουν ολόκληρο το κορμί, αυτές τις χειρουργούν οι γιατροί.
Όσες είναι ελαφριές, βάζουν έμπλαστρα και τις γιατρεύουν· όσες πάλι είναι εσωτερικές στην καρδιά, γιατρεύονται πάλι με βότανα που πίνονται.
Παρομοίως είναι και οι ψυχικές ασθένειες, δεν γιατρεύονται όλες με έναν τρόπο, αλλά η καθεμία με διαφορετικό· η μεν πλεονεξία με την ελεημοσύνη, όπως έλεγε και ο Ζακχαίος στον Χριστό: «Αν κάποιον συκοφάντησα, του επιστρέφω το τετραπλάσιο»· η δε πορνεία πάλι γιατρεύεται με την ταλαιπωρία του κορμιού· ο φόνος με τη συμπάθεια προς τους φτωχούς· η υπερηφάνεια με την ταπείνωση· η έχθρα με την αγάπη· με τον ίδιο τρόπο και οι υπόλοιπες αμαρτίες θεραπεύονται με τα αντίθετά τους.
Ονομάζουν δε τις αμαρτίες ασθένειες, επειδή όχι μόνο αρρωσταίνουν την ψυχή, αλλά πολύ περισσότερο και το κορμί του ανθρώπου. Και ότι αυτή είναι η αλήθεια, ας το καταλάβουμε από το σημερινό Ευαγγέλιο [της Κυριακής] .
Προσέξτε και σήμερα πάλι, σύμφωνα με τη συνηθισμένη μας τάξη, να παραθέσουμε στο κέντρο τα λόγια του θείου και ιερού Ευαγγελίου και ας δούμε τι διηγείται ο θείος Ευαγγελιστής Ιωάννης.
«Τω καιρώ εκείνω, ανέβη ο Ιησούς εις Ιεροσόλυμα· έστι δε εν τοις Ιεροσολύμοις επί τη προβατική κολυμβήθρα, η επιλεγομένη Εβραϊστί Βηθεσδά, πέντε στοάς έχουσα· εν ταύταις κατέκειτο πλήθος των ασθενούντων, τυφλών, χωλών, ξηρών, εκδεχομένων την του ύδατος κίνησιν»· δηλαδή εκείνον τον καιρό ανέβηκε ο Ιησούς στα Ιεροσόλυμα· υπήρχε δε στα Ιεροσόλυμα, στην Προβατική αγορά, μια στέρνα που ονομαζόταν εβραϊκά Βηθεσδά, δηλαδή σπίτι της μεσιτείας, και είχε πέντε καμάρες. Σε αυτές ήταν ξαπλωμένο πλήθος πολύ από ασθενείς, τυφλούς, κουτσούς, παράλυτους, που περίμεναν το ανακάτεμα του νερού.
Επτά ζητήματα έχουμε εδώ· ένα μεν, σε ποιον καιρό αναφέρεται ο Ευαγγελιστής· δεύτερον, γιατί λέει «Ανέβη»· τρίτον, τι θέλει να πει η λέξη «Προβατική»· τέταρτον, ποιος έχτισε αυτή τη στέρνα· πέμπτον, γιατί είχε πέντε καμάρες· έκτον, γιατί ήταν ξαπλωμένοι εκεί οι ασθενείς· έβδομον, γιατί ο Ευαγγελιστής ανέφερε μόνο τρεις ασθένειες, την τύφλωση, την αναπηρία και την παράλυση, ενώ ήταν εκεί και άρρωστοι από άλλες ασθένειες.
Λέμε λοιπόν για το πρώτο ζήτημα, τον καιρό, ότι αφού ο Κύριος γιάτρεψε τον γιο του αξιωματικού στην Καπερναούμ, μετά από αρκετές ημέρες ανέβηκε στα Ιεροσόλυμα, γιατί ήταν η γιορτή των Ιουδαίων, η Πεντηκοστή, καθώς το λέει παραπάνω ο Ευαγγελιστής.
Και για ποιο λόγο πήγαινε ο Κύριος στις γιορτές;
Επειδή άλλη φορά ο κόσμος δεν συγκεντρωνόταν σε ένα μέρος, όπως μαζευόταν στις γιορτές· θέλοντας λοιπόν ο Κύριος να έχει πολλούς ακροατές για τη διδασκαλία Του, γι’ αυτό ανέβηκε και τώρα στην Ιερουσαλήμ κατά τον καιρό της Πεντηκοστής.
Είναι δε πρέπον να πούμε και μερικά λόγια για το γιατί οι Εβραίοι τιμούσαν την Πεντηκοστή και την είχαν για γιορτή· την τιμούσαν επειδή περνούσαν πενήντα ημέρες από το Πάσχα τους, οι οποίες προκύπτουν από το επτά φορές το επτά· γιατί όμως τιμούσαν τον αριθμό επτά, ας το μάθουμε από αυτές τις αιτίες.
Σε έξι ημέρες δημιούργησε ο Θεός όλο τον κόσμο και την έβδομη αναπαύθηκε από τα έργα Του.
Επτά χαρίσματα είχε ο Αδάμ στον Παράδεισο, την ομορφιά, τη φιλοξενία, τη γνώση, την πραότητα, την κόμη, την ανδρεία και το ανάστημα· την ομορφιά την είχε μετά από αυτά ο Ιωσήφ· τη φιλοξενία ο Αβραάμ· τη γνώση ο Σολομών· την πραότητα ο Δαυίδ· την κόμη ο Αβεσσαλώμ· την ανδρεία ο Σαμψών· το ανάστημα ο Βενιαμίν· επτά είναι και τα χαρίσματα του Αγίου Πνεύματος, της σοφίας, της γνώσεως, της συνέσεως, της ισχύος, της βουλής και του φόβου· με επτά στύλους λέει ο σοφός Σολομών ότι είναι στερεωμένος ο οίκος της σοφίας.
Προφανώς επτά τάγματα είναι της Εκκλησίας μας, των Αποστόλων, των Προφητών, των Διδασκάλων, των Δυνάμεων, των Ιαμάτων, των Αντιλήψεων, των Κυβερνήσεων και του γένους των γλωσσών· επτά παιδιά έκανε και η στείρα Άννα· επτά λυχνάρια είχε η λυχνία της σκηνής του μαρτυρίου· με επτά σάλπιγγες και με επτά ιερείς και με επτά γύρους και σε επτά ημέρες κατέπεσαν τα τείχη της Ιεριχώς· σε επτά ημέρες έγινε ο εγκαινισμός της Εκκλησίας· σε επτά ημέρες χειροτονείτο ο ιερέας· σε επτά ημέρες καθαριζόταν ο λεπρός και άλλα πολλά θαυμαστά γίνονταν στις επτά ημέρες· για τον λόγο αυτό και οι Εβραίοι τιμούσαν υπερβολικά τον αριθμό επτά, αλλά και την Πεντηκοστή, γιατί επτά φορές το επτά κάνει σαράντα εννέα και λείπει μία ακόμα για να γίνει η γιορτή.
Λύση των ζητημάτων της γιορτής
Αλλά αφού είπαμε για το πρώτο ζήτημα, ας έρθουμε και στο δεύτερο· για ποιο λόγο ο Ευαγγελιστής λέει «Ανέβη ο Ιησούς στα Ιεροσόλυμα»;
Επειδή τα Ιεροσόλυμα είναι σε υψηλό μέρος της γης, καθώς είναι προς την Ανατολή, διότι η θέση της γης είναι σαν τον καρπό που κάνει το πεύκο, αυτό που εμείς λέμε κοινώς κουκουνάρα· λοιπόν, το υψηλότερο μέρος είναι η Ανατολή, επειδή από εκεί βγαίνει ο ήλιος και φαίνεται σε όλο τον κόσμο, το δε χαμηλότερο μέρος είναι η Δύση.
Επειδή λοιπόν και ο Κύριος πήγαινε προς το υψηλότερο μέρος της γης, γι’ αυτό ορίζει ο Ευαγγελιστής «Ανέβη ο Ιησούς στα Ιεροσόλυμα». Τα Ιεροσόλυμα αρχικά ονομάζονταν Σαλήμ στον καιρό του Αβραάμ· λέγονταν και Ιεβούς· πλην οι Εβραίοι, για μεγαλύτερη τιμή, πρόσθεσαν και τη λέξη Ιερόν και την ονόμασαν Ιερουσαλήμ. Ιδού, είπαμε για το δεύτερο ζήτημα· ας έρθουμε στο τρίτο.
Προβατική λεγόταν εκείνη η στέρνα, είτε επειδή όποιος «προέβαινε», δηλαδή προλάβαινε να μπει μέσα, γιατρευόταν, είτε επειδή έπλεναν εκεί τα εντόσθια των προβάτων που έσφαζαν για θυσία· τη στέρνα δε αυτή την έχτισε ο σοφός Σολομών, ο γιος του βασιλιά Δαυίδ και της Βηρσαβεέ, για να ξεπλένουν τις κοιλιές των προβάτων· και άκουσε πώς λέει γι’ αυτήν η Παλαιά Διαθήκη στο δεύτερο βιβλίο των Παραλειπομένων: «Και έκανε δέκα λουτήρες, και έβαλε τους πέντε στα δεξιά και τους πέντε στα αριστερά, για να πλένουν σε αυτούς τα έργα των ολοκαυτωμάτων».
Μας απομένει ακόμα να πούμε για τη στέρνα, γιατί είχε πέντε καμάρες και πέντε σωλήνες;
Και λέμε σε αυτό ότι εκείνη η κολυμβήθρα προεικόνιζε την κολυμβήθρα του Αγίου Βαπτίσματος· λοιπόν, όπως το Άγιο Βάπτισμα φανερώθηκε στα πέντε χιλιάδες πεντακόσια πέντε χρόνια, έτσι και εκείνη η κολυμβήθρα είχε πέντε καμάρες και πέντε σωλήνες· άλλο δε είναι ότι όπως ο άνθρωπος έχει πέντε αισθήσεις, την όραση, την ακοή, την όσφρηση, την γεύση και την αφή, έτσι είχε η στέρνα εκείνη πέντε σωλήνες και πέντε καμάρες, για να δείχνει ότι όποιος θέλει να μπει στον ναό να προσευχηθεί, πρέπει πρώτα να καθαρίζει τις πέντε του αισθήσεις, και του κορμιού και της ψυχής, δηλαδή τον νουν, την διάνοιαν, την δόξαν, την φαντασίαν και την αίσθησιν.
Για ποιο λόγο, όμως, ήταν ξαπλωμένοι εκεί οι ασθενείς;
Ο Ευαγγελιστής από μόνος του το εξηγεί και λέει παρακάτω: «Διότι Άγγελος κατέβαινε κατά καιρούς στην κολυμβήθρα και τάραζε το νερό· ο πρώτος λοιπόν που έμπαινε μετά την ταραχή του νερού γινόταν υγιής από οποιαδήποτε ασθένεια κι αν έπασχε». Δηλαδή οι ασθενείς ήταν ξαπλωμένοι εκεί διότι ο Άγγελος μια φορά τον χρόνο κατέβαινε στη στέρνα και τάραζε το νερό· όποιος λοιπόν έμπαινε πρώτος, αφότου ταραζόταν το νερό, γινόταν γερός από οποιαδήποτε ασθένεια τον κατείχε.
Μέγα θαύμα γινόταν σε εκείνο το νερό, επειδή προεικόνιζε τη χάρη του Αγίου Βαπτίσματος· ότι όπως εκείνο το νερό γιάτρευε τους ασθενείς στο σώμα, έτσι και το Άγιο Βάπτισμα γιατρεύει τους αρρώστους στην ψυχή.
Και αν το νερό εκείνο γιάτρευε κάθε ασθένεια, γιατί ορίζει ο Ευαγγελιστής ότι ήταν ξαπλωμένοι μόνο τυφλοί, κουτσοί και παράλυτοι;
Και λέμε σε αυτό ότι με αυτές τις τρεις ασθένειες ο Ευαγγελιστής δείχνει και όλες τις άλλες· πώς; Η μεν τύφλωση συμβαίνει στο πάνω μέρος του ανθρώπου, δηλαδή στο κεφάλι, η αναπηρία συμβαίνει στα κάτω μέρη, δηλαδή στα πόδια, η δε παράλυση συμβαίνει στο μέσο του κορμιού· λοιπόν, επειδή με αυτές τις τρεις ασθένειες περιέλαβε όλο τον ασθενή άνθρωπο, δεν άφησε καμία άλλη ασθένεια αδιήγητη.
Συνεχίζεται
Απόσπασμα από το βιβλίο, «Θησαυρός Δαμασκηνού» των εκδόσεων Βασ. Ρηγόπουλου. Εισαγωγή, βιογραφία συγγραφέως Ευάγγελος [π. Ειρηναίος] Χρ. Δεληδήμος.