Ιωάννης Ε. Αναστασίου*
Ο πατριάρχης Φιλόθεος Κόκκινος ως αγιολόγος
Συνέχεια από εδώ: https://agiatheodora.gr/ioannis-e-anastasiou-i-morfosi-kai-i-paideia-ton-agion-symfona-me-ton-agio-filotheo-kokkino/
Αρετές των αγίων
Ο πατριάρχης Φιλόθεος ενδιαφέρεται πολύ να μας περιγράψει τις αρετές των αγίων στις οποίες δίνει τη μεγαλύτερη σημασία και επειδή οι περισσότεροι άγιοι είναι μοναχοί οι αρετές συνδυάζονται με τη μοναχική ζωή και τονίζονται όσες πρέπει να έχει καλός και αρεστός στο Θεό ασκητής. Παρατηρεί ότι για τη ζωή των μοναχών χρειάζεται ρώμη και καρτερία, γιατί η ζωή τους είναι σκληρή και άφιλη. Ο μοναχός και όταν αρχίζει ακόμη τη μοναχική του ζωή νηστεύει τόσο πολύ ώστε αισθάνεται πείνα, δίψα, αγρυπνία, σε υπερβολικό βαθμό.
Ο όσιος Σάββας [ο Βατοπαιδινός ο διά Χριστόν σαλός] περνάει και ολόκληρη εβδομάδα χωρίς να τρώγει και μια άλλη περίοδο έκανε σαράντα ημέρες να φάγει. Όμως ήταν ιλαρός και ευχάριστος στην όψη, ενώ πάντοτε σώπαινε και νήστευε αυστηρότατα, στη δίαιτά του ήταν αμείλικτος και άφιλος, όμως ήταν κοινωνικός τε και ευπρόσιτος και όλως ηδονή της ψυχής και θυμηδία του προσώπου και των οφθαλμών απέσταζεν 18.
Όσοι είχαν τάσεις να γίνουν μοναχοί άρχιζαν να ζουν ασκητική ζωή πριν ακόμη αποχωρήσουν από τον κόσμο, ώστε όταν τους έβλεπαν να ζουν διαφορετικά δεν μπορούσαν να καταλάβουν τι συμβαίνει19.
Ο άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς στην σκήτη του στη Βέροια εκαταξήρανε το σώμα του με νηστείες και μεγάλες αγρυπνίες για να υποτάξει τη σάρκα στο πνεύμα λεπτύνοντας και καθαρίζοντας ακατάπαυστα το νοερόν όμμα της ψυχής του με την τελείαν εγκράτειαν και την συμμάζωξιν των λογισμών και την συνηθισμένην του πηγήν των δακρύων και ανυψώνοντας πάντοτε τον νούν του εις τον Θεόν με την αδιάκοπον προσευχήν του νοός20.
Τον άγιο Ισίδωρο εκτός από τις μοναχικές αρετές τον στόλιζαν και οι αρετές του καλού ποιμένα· ακολουθώντας τα ίχνη του Χριστού δεν είχε πού να κλίνει την κεφαλήν του, έζησε στη γη ως πάροικος και παρεπίδημος, γεμάτος από το θείο πνεύμα, όσα άκουσε από το Θεό τα κήρυξε φανερά και έγινε ευαγγελιστής και κήρυκας στη Μακεδονία, στη Θράκη και στο Ιλλυρικό, υποστήριζε το ποίμνιό του μέχρι θανάτου, προφύλασσε όσους είχαν την υγεία τους και θεράπευε όσους αρρώσταιναν, πήγαινε μπροστά από τα πρόβατα, επέστρεφε τους πλανημένους και αναζητούσε το απολωλός21.
Ήταν ακόμη φιλάνθρωπος, επιεικής και πράος, τεχνίτης των ανθρωπίνων ψυχών.
Μεγάλη επιμέλεια έδειχνε και για τη συχνή φοίτηση στο ναό στις ακολουθίες πήγαινε πρώτος και έφευγε τελευταίος, αγαπούσε τους κληρικούς και φρόντιζε τις ανάγκες τους «εν κόλποις τε και καρδία διά παντός φέρειν εδόκει (τους κληρικούς) τα του αποστόλου πράγμασιν αυτοίς δήπου λέγειν εκείνα η καρδία ημών πεπλάτυνται· ου στενοχωρείσθαι εν ημίν»22.
Εκτός από αυτά οι ασκητές άγιοι διακρίνονται για την υπακοή στους γέροντες, την επιμονή στην άσκηση και τις πολύωρες προσευχές.
Και των λαϊκών αγίων δεν παραλείπει να τονίσει τις αρετές· για την αγία Ανυσία λέει ότι από μικρή ακόμη είχε αρετές που αρμόζουν σε ηλικιωμένους ανθρώπους, σύνεση και σωφροσύνη, φρόνημα γενναίο, έρωτα της αρετής, και δέχτηκε στην καρδιά της το πυρ που ήρθε ο Χριστός να βάλει στη γη. Αφού μοίρασε όλα τα υπάρχοντά της στους φτωχούς, ντύθηκε λιτόν και πιναρόν τριβώνιον και φρόντιζε για τους φτωχούς, τους αρρώστους, τους γυμνούς στην πόλη «και έγινε βοήθεια και θεία τις επισκοπή και αντίληψις υψόθεν πρός ανάρρυσιν καταπτήναι δοκούσα και μάλιστα πάντων των του Χριστού καλλινίκων μαρτύρων, όσοι δηλαδή μετά μυρίων των βασάνων πείραν, έτι και δεσμωτήριον ώκουν λιμώ και δίψει και χρονία προσταλαιπωρούντες κακώσεις»23.
Ο Αγ. Δημήτριος, όμως είναι ο προστάτης της πόλεως με τα θαυμαστά κάλλη της ψυχής του, στις πράξεις και τις αρετές του, οι οποίες θα μπορούσαν να γεμίσουν βιβλία ολόκληρα και πολλούς λόγους.
Ο πατριάρχης τονίζει την ευσέβεια του μάρτυρα, το επιεικές και πράο φρόνημά του, τον οίκτο και τη συμπάθεια για όσους υποφέρουν, τις άφθονες παροχές σε όσους είχαν ανάγκη, την περιφρόνηση προς τα γήινα και τη φροντίδα για τα θεία, τη θεϊκή αγάπη που είχε στην καρδιά του για όλους και έγινε κήρυκας και απόστολος Χριστού και μάρτυς των παθημάτων του, ευαγγελιστής και θεολόγος της θεότητος του Χριστού και της μεγάλης οικονομίας του, γι’ αυτό και έτυχε και αυτό το μακάριο μαρτύριο πρός χάρη του Χριστού αφού πριν από τη σφαγή του σώματός του είχε πληγωθεί από την αγάπη του Χριστού24.
Με την ευκαιρία λοιπόν που μνημονεύει την αγάπη, βρίσκει την ευκαιρία να μιλήσει λεπτομερέστερα για την αρετή αυτή που είναι σημαντική για τους χριστιανούς. Και επειδή τονίζει ότι ο Αγ. Δημήτριος είχε φρόνημα ευσεβές προς τον Θεόν και θείων δογμάτων ακρίβειαν βρίσκει την ευκαιρία να μιλήσει για την προσθήκη του Filioque στο σύμβολο της πίστεως και να αναπτύξει επιχειρήματα για το άδικο της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας25.
Η καταφορά εναντίον του Filioque προέρχεται από το γεγονός ότι τον ΙΔ΄ αι. έγιναν προσπάθειες για την ένωση των εκκλησιών και ο πατριάρχης Φιλόθεος όπως και άλλοι σύγχρονοί του που ήταν αντίθετοι στην κίνηση αυτή προσπαθούσαν να φανατίσουν το λαό για να ματαιωθούν οι κινήσεις για την ένωση των εκκλησιών. Άλλωστε ο πατριάρχης Φιλόθεος εκφράζεται με αποστροφή σε διάφορα σημεία των κειμένων του για τους Ιταλούς ή Λατίνους, τους οποίους παριστάνει ως κακοποιούς.
18. Βίος Αγίου Σάββα του Νέου, ό.π. σ. 241.
19. Βίος Αγίου Γρηγορίου Παλαμά, ό.π. σ. 323.
20. ίδιο έργο σ. 324.
21. Βίος Αγίου Ισιδώρου, ό.π. σ. 178.
22. ίδιο έργο σ. 174-175.
23. Λόγος στην Αγ. Ανυσία, ό.π. σ. 76-78.
24. Δημ. Γ. Τσάμη, Εγκώμιο στον Άγιο Μεγαλομάρτυρα Δημήτριο το Μυροβλύτη. ΕΕΘΣ τ. 26, Ανάτυπο, Θεσσαλονίκη 1981, σ. 58.
25. ίδιο έργο σ. 59.
Από την έκδοση της Ιεράς Μητρόπολης Θεσσαλονίκης «Πρακτικά Θεολογικού Συνεδρίου εις τιμήν του εν αγίοις πατρός ημών Φιλοθέου αρχιεπισκόπου Κωνσταντινουπόλεως του Θεσσαλονικέως» (14-16 Νοεμβρίου 1983).
Επιμέλεια: Στ.Κ.