Ο Όσιος Αθανάσιος ο Πάριος τιμάται στις 24 Ιουνίου
Χαράλαμπος Γ. Καρούσος, Θεολόγος (Th.M.) – Μουσουργός, υποψήφιος διδάκτωρ του Τμήματος Θεολογίας του Ε.Κ.Π.Α.
«Αθανάσιος Πάριος, ο παιδαγωγός και διδάσκαλος του γένους»
Συνέχεια από εδώ: https://agiatheodora.gr/charalabos-g-karousos-athanasios-parios-o-paidagogos-kai-didaskalos-tou-genous/
3. Ο ΠΑΡΙΟΣ ΩΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΣ ΚΑΙ ΔΙΔΑΣΚΑΛΟΣ
Ο Αθανάσιος Πάριος υπηρέτησε ως διδάσκαλος την Παιδεία στην Τουρκοκρατούμενη Ελλάδα από το 1757 έως το 1811 με μόνη εξαίρεση το χρονικό διάστημα από το 1776 έως το 1781, κατά το οποίο τελούσε υπό καταδίκη και καθαίρεση λόγω της εμπλοκής του στο κολλυβαδικό κίνημα, επιβληθείσα από το Οικουμενικό Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως, έως την οριστική του αποκατάσταση από την ίδια αρχή εις τα ίδια.
Η διδασκαλική δράση του Παρίου στην Τουρκοκρατούμενη Ελλάδα περιλαμβάνει το Ελληνομουσείο της Θεσσαλονίκης (1758-1760, 1769-1770, 1770-1776, 1781-1786), την Παλαμαία Σχολή του Μεσολογγίου (1762-1767), την Αθωνιάδα (1757-1758, 1770-1776;) και τέλος τη Σχολή της Χίου (1788-1811).
Ανεξίτηλα, όμως, θα αφήσει τη σφραγίδα του ο Αθανάσιος κυρίως σε δύο απ’ αυτές, προσδίδοντάς τους ασυνήθιστη
αίγλη, στο Ελληνομουσείο της Θεσσαλονίκης, όπου προσέφερε τις υπηρεσίες του ως σχολάρχης και διδάσκαλος από το 1758 έως το 1786, με ικανά διαστήματα προσωπικής απουσίας, και στη Σχολή της Χίου όπου κι εκεί με τη διπλή προηγούμενη ιδιότητα προσέφερε ανελλιπώς τις υπηρεσίες του από το 1788 έως το 1811, οπότε και αναγκάσθηκε να παραιτηθεί.
Η παρουσία του Αθανασίου Παρίου ως σχολάρχη και διδασκάλου στο Ελληνομουσείο της Θεσσαλονίκης συνδέεται με την γενικότερη οργάνωση και αναβάθμισή της Σχολής, η οποία είχε ως αποτέλεσμα την προσέλευση μεγάλου αριθμού μαθητών «όχι μόνο από την πόλη αλλά και από τις επαρχίες των επισκοπών της μητρόπολης» και μάλιστα «επιλέκτων μαθητών με αξιώσεις»34.
Ο ίδιος αναστέλλει το ερευνητικό και συγγραφικό του έργο, προκειμένου να ανταποκριθεί στην εξαντλητική εργασία του στη Σχολή [35].
Η αποχώρησή του από το Ελληνομουσείο το 1786 υποβάθμισε τη Σχολή και χρειάσθηκαν να παρέλθουν τέσσερα έτη (1787-1790), προκειμένου να αποκτήσει η Σχολή το κύρος και τη φήμη που είχε επί Παρίου.
Ανάλογη, αν όχι σημαντικότερη, υπήρξε η παρουσία του Αθανασίου Παρίου ως σχολάρχη και διδασκάλου στη Σχολή της Χίου, την οποία οργάνωσε και αναβάθμισε πλήρως καθιστώντας την πόλο έλξης της ευρύτερης γεωγραφικής περιοχής.
Αύξησε τα διδασκόμενα μαθήματα, καθώς πλέον διδάσκονται Γραμματική, Ρητορική, Φιλοσοφία, Μαθηματικά και Θεολογικά, όπως επίσης και το διδακτικό προσωπικό με την πρόσληψη επιπλέον τεσσάρων διδασκάλων.
Ο ίδιος θα διδάξει «τα σχολαστικά λεγόμενα μαθήματα, ήτοι την Λογικήν, την Ρητορικήν, την Μεταφυσικήν και την Θεολογίαν… συγχρόνως» με «την χριστιανικήν ηθικήν ευσέβειαν» [36].
Θα χαρακτηρισθεί δε ο Αθανάσιος από τον ιδεολογικό του αντίπαλο, επίσης διδάσκαλο, Κωνσταντίνο Κούμα ως «ανήρ ειδήμων της ελληνικής γλώσσης και της Αριστοτελικής σχολαστικής φιλοσοφίας» [37].
Η φήμη του Παρίου δεν προσελκύει μόνο μαθητές, βοηθά και στην εξεύρεση οικονομικών πόρων για την αντιμετώπιση των αυξημένων εξόδων της Σχολής.
Στη Χίο ο Πάριος αναπτύσσει έντονη συγγραφική δραστηριότητα.
Επιδίδεται στη συγγραφή εκπαιδευτικών βιβλίων (Ρητορική Πραγματεία του Ερμογένους, μετάφραση της Μεταφυσικής του Genovesi, Επιτομή των θείων δογμάτων).
Παράλληλα, εκπονεί σειρά αντιρρητικών βιβλίων (Αντιφώνηση, Χριστιανική Απολογία, Πατρική Διδασκαλία, Αλεξίκακον Φάρμακον, Νέος Ραψάκης) δια των οποίων επιτίθεται με σφοδρότητα κατά της Δύσης και του πνεύματος των νέων ιδεών στο όνομα του Ευρωπαϊκού Διαφωτισμού, ερχόμενος σε ανοιχτή σύγκρουση με τον κατ’ εξοχήν εκφραστή αυτού του πνεύματος Αδαμάντιο Κοραή.
Για να γίνει κατανοητή η απροκάλυπτη εχθρότητα του Παρίου προς τη Δύση και ό, τι εκφράζει αυτή και οι φορείς της θα πρέπει να ληφθούν υπόψη τα κάτωθι:
α) Ποια είναι η αληθινή παιδεία για τον Πάριο;
1. Είναι η παιδεία που «φέρνει κάθαρση από τα άλογα πάθη και κατορθώνει να καλλιεργήσει όλες τις αρετές, την ανδρεία, την δικαιοσύνη, την σωφροσύνη, την επιείκεια, την πραότητα, την συμπάθεια και όλες τις άλλες, […] Αυτές οι αρετές οδηγούν τον άνθρωπο στη μητέρα αυτών την ευδαιμονία» [38].
2. Η ανθρώπινη ευδαιμονία εδράζεται όχι στη «θύραθεν σοφία», την οποία ο Παύλος χαρακτηρίζει «μωρία», αλλά στην «άνωθεν σοφία» η οποία είναι «η του Ιησού Χριστού διδασκαλία … όλη η Καινή Διαθήκη …» γι’ αυτό και αποτελεί, επειδή ως φιλοσοφία είναι «έργω» και όχι «λόγω», «αληθή φιλοσοφία», διότι οδηγεί στη σωτηρία της ψυχής [39].
β) Τι αντιπροσωπεύει η Δύση και οι νέες ιδέες της, ο Διαφωτισμός δηλαδή, για τον Πάριο;
1. Την κυριαρχία της «θύραθεν φιλοσοφίας», η οποία είναι «μάταια και ανόητη», αφού δεν έσωσε την κοιτίδα της, την αρχαία Ελλάδα, από την καταστροφή,
2. Την έλλειψη της «άνωθεν σοφίας», που είναι η αληθινή φιλοσοφία και η μόνη που σώζει τον άνθρωπο,
3. την καλλιέργεια της «πολύμορφης αθεΐας», ως απόρροια της «ψευδωνύμου φιλοσοφίας», που διδάσκεται εκεί και συνεπώς οδηγεί στην απώλεια της ψυχής [40], γι’ αυτό τίποτε καλό δεν μπορεί να προέρθει από τη Δύση,
4. την ανάπτυξη των επιστημών, η οποία είναι αποτέλεσμα της απληστίας του ανθρώπου «εις το μανθάνειν» και οφείλει να περιοριστεί [41] και
5. ζημιογόνο περιοχή, λόγω των προηγουμένων, για μετάβαση σ’ αυτήν χάριν σπουδών, ιδίως των κληρικών [42].
Όπως προκύπτει από τα παραπάνω, η παιδεία για τον Πάριο δεν μπορεί να είναι αυτοσκοπός για τον άνθρωπο.
Αυτοσκοπός πρέπει να είναι η σωτηρία της ψυχής του, στην οποία οδηγεί μόνον η κατά Χριστόν παιδεία.
Έτσι, η πίστη στην Ορθοδοξία, ως τρόπος ζωής, γίνεται η συνεκτική εκείνη δύναμη, η οποία απεργάζεται σταδιακά κατά το «ιδού καινά ποιώ πάντα» [43] όχι μόνο τη σωτηρία του ατόμου αλλά και τη σωτηρία του συνόλου, του Γένους.
Γι’ αυτό και εξαπολύει ο Πάριος μύδρους προς πάσαν κατεύθυνση και έναντι οιουδήποτε ήθελε διασαλεύσει καθοιονδήποτε τρόπο τα θεμέλια αυτής της πίστης.
Οι εκ Δυσμών προερχόμενες νέες ιδέες και αντιλήψεις για τον σκληροτράχηλο ιερομόναχο «κολλυβά» και διδάσκαλο, όχι μόνο δεν είναι αθώες, αλλά συνιστούν επικίνδυνους παράγοντες αποσταθεροποίησης της αναγκαίας συνοχής του Γένους, την οποία εξασφαλίζει η πίστη στην Ορθοδοξία.
Συνεχίζεται
[34] Στογιόγλου, ό. π., σ. 514.
[35] Αθ. Παρ. Ρητορ., σ. 5 .
[36] Σάθα, ό. π., σ. 634.
[37] Κούμα, 1832, 12, σ. 575.
[38] Αθ. Παρ. Αντιφ., στ΄, σ. 76 : «Εκάλουν δε αληθή παιδείαν την των αλόγων παθών κάθαρσιν, και των αρετών όλων κατόρθωσιν· την ανδρείαν, την δικαιοσύνην, την σωφροσύνην, την επιείκειαν, την πραότητα, την συμπάθειαν και τας λοιπάς πάσας, αίτινες συνελόντι ειπείν απαρτίζουσι την Θεωρίαν της Ηθικής λεγομένης Φιλοσοφίας. Αύται αι αρεταί φέρουσι προς την μητέρα αυτών την ευδαιμονίαν, τον άνθρωπον, …».
[39] Αθ. Παρ. Αντιφ., ό.π., β΄, σσ. 22-28.
[40] Αθ. Παρ. Αντιφ., ό. π., ε΄, σσ. 62-63.
[41] Αθ. Παρ. Αντιφ., ό. π., ε΄, σσ. 65-66.
[42] Αθ. Παρ. Αντιφ., ό. π., ε΄, σσ. 55-58.
Δημοσιευμένο στα: Πρακτικά του Ελληνικού Ινστιτούτου Εφαρμοσμένης Παιδαγωγικής και Εκπαίδευσης (ΕΛΛ.Ι.Ε.Π.ΕΚ.), 7o Πανελλήνιο Συνέδριο 10, 11, 12 Οκτωβρίου 2014
Καθώς επίσης: http://www.elliepek.gr/documents/7o_synedrio_eisigiseis/karousos.pdf