Άγιος Γρηγόριος Παλαμάς
Ομιλία 37
Στην πάνσεπτη κοίμησι της πανυπέραγνης Δέσποινάς μας Θεοτόκου και αειπαρθένου Μαρίας
15 Βλέπετε όλη την κτίσι να δοξολογή αυτή την αειπάρθενη, και όχι σε παλαιά έτη, αλλά στον αιώνα και στον αιώνα του αιώνος;
Μπορούμε από αυτό να καταλάβωμε ότι ούτε εκείνη δεν θα σταματήση ποτέ σ’ όλους τους αιώνες να ευεργετή όλη την κτίσι· δεν εννοώ δε μόνο τη δική μας, αλλά και αυτές τις άυλες και υπερφυείς ταξιαρχίες.
Ότι βέβαια μαζί με εμάς και αυτές μόνο δι’ αυτής μετέχουν και ψαύουν τον Θεό, την άψαυστη εκείνη φύσι, το εδήλωσε καθαρά ο Ησαΐας. Διότι αυτός δεν είδε τον Σεραφίμ να παίρνη αμέσως τον άνθρακα από το θυσιαστήριο, αλλά τον επήρε με την λαβίδα, με την οποία ήγγισε και τα προφητικά χείλη δίδοντάς της κάθαρσι· ήταν δε το φαινόμενο τούτο της λαβίδας το ίδιο μ’ εκείνο το μεγάλο θέαμα, τη βάτο που ήταν αναμμένη αλλά δεν καταφλεγόταν.
Ποιος δεν γνωρίζει ότι η Παρθενομήτωρ είναι εκείνη και αυτή η λαβίδα, που συνέλαβε απυρπολήτως [χωρίς να πυρποληθεί, να καεί] το θείον πυρ, αφού σ’ αυτό υπηρέτησε ο αρχάγγελος κατά τη σύλληψι και συνήψε δι’ αυτής τον αίροντα την αμαρτία του κόσμου με το ανθρώπινο γένος και μας εκαθάρισε με την άρρητη συνάφεια.
Επομένως μόνο αυτή είναι μεθόριο [βρίσκεται ανάμεσα] της κτιστής και άκτιστης φύσεως, και κανείς δεν θα μπορούσε να έλθη προς τον Θεό, εκτός εάν καταυγασθή αληθινά από τη θεόλαμπρη αληθινά λυχνία· «διότι στο μέσο της είναι ο Θεός, και δεν θα σαλευθή», λέγει.
16 Αν δε οι ανταποδόσεις είναι κατά το μέτρο της αγάπης προς τον Θεό και αυτός που αγαπά τον Υιό αγαπάται από αυτόν και από τον Πατέρα του και γίνεται καταγώγιο [κατοικητήριο, κατοικία] και των δύο αυτών οι οποίοι ενοικούν μυστικώς και διαμένουν μέσα σ’ αυτόν κατά τη δεσποτική επαγγελία, ποιος θ’ αγαπούσε τούτον περισσότερο από την μητέρα, η οποία όχι μόνο μονογενή τον εγέννησε, αλλά και μόνη της αυτή χωρίς ανδρική ένωσι, ώστε να είναι το φίλτρο της διπλάσιο, αφού δεν υπάρχει σύζυγος που ενώθηκε με αυτή για να το μοιρασθή;
Ποιος θα μπορούσε ν’ αγαπηθή από τον μονογενή περισσότερο της μητρός, και μάλιστα προελθόντα κατά τους τελευταίους αιώνες αρρήτως, από μόνην αυτήν, όπως προ αιώνων από μόνον τον Πατέρα;
Πώς δε δεν θα πολλαπλασιαζόταν εκτός από την πρέπουσα διάθεση και η οφειλομένη τιμή προς αυτήν κατά τους νόμους από τον κατελθόντα να πληρώση τον νόμο;
17 Όπως λοιπόν, αφού μόνο δι’ αυτής επεδήμησε προς εμάς, εφανερώθηκε επί της γης και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους, ενώ πριν από αυτήν ήταν αθέατος επί της γης, έτσι και στον μελλοντικό ατελεύτητο αιώνα κάθε πρόοδος θείας φωτοφανείας και κάθε αποκάλυψις θείων μυστηρίων και κάθε ιδέα πνευματικών χαρισμάτων χωρίς αυτήν είναι για όλους αδύνατη.
Αυτή δε, δεχομένη πρώτη το πλήρωμα του πληρούντος τα σύμπαντα που διήκει [διαπερνά] διά μέσου όλων, το καθιστά χωρητό σε όλους, κατανέμοντας στον καθένα κατά τη δύναμή του σύμφωνα με την αναλογία και το μέτρο της καθαρότητός του, ώστε αυτή να είναι ταμείο και πρύτανις του πλούτου της θεότητος.
18 Επειδή δε στους ουρανούς είναι και τούτο αιώνιος θεσμός, το να μετέχουν δηλαδή διά των μεγαλυτέρων οι μικρότεροι του ευρισκομένου πέρα από τον όντα, μεγαλύτερη δε από όλους είναι η Παρθενομήτωρ, διά μέσου αυτής θα μετάσχουν, όσοι μετάσχουν βέβαια, του Θεού και αυτήν θα υμνήσουν μετά τον Θεό όσοι υμνούν τον Θεό.
Αυτή είναι και των πριν από αυτήν αιτία και των μετά από αυτήν προστάτις και πρόξενος των αιωνίων.
Αυτή είναι θέμα των προφητών, αρχή των Αποστόλων, εδραίωμα [στήριγμα] των μαρτύρων, κρηπίς [βάση] των διδασκάλων.
Αυτή είναι η δόξα των επί γης, η τερπνότης [αγαλλίαση] των ευρισκομένων στον ουρανό, το εγκαλλώπισμα [στολίδι] όλης της κτίσεως.
Αυτή είναι αρχή και πηγή και ρίζα των απορρήτων αγαθών.
Αυτή είναι κορυφή και τελείωσις κάθε αγίου.
19 Ω Παρθένε θεία και τώρα ουρανία, πώς να περιγράψω όλα τα προσόντα σου;
Πώς να σε δοξάσω, τον θησαυρό της δόξας;
Σου [εσένα] και η μνήμη μόνο αγιάζει αυτόν που την χρησιμοποιεί·
προς εσένα και μόνη η κλίσις καθιστά τον νου καθαρώτερο, αναλαμβάνοντάς τον αμέσως προς θείο ύψος·
διά σου τρανώνεται το βλέμμα της διανοίας·
διά σου καταλάμπεται το πνεύμα με την επιδημία [επίσκεψη] του θείου Πνεύματος·
διότι έγινες ταμιούχος και χώρος χαρίτων·
όχι για να τις κρατήσης κοντά σου, αλλά για να γεμίσης τα σύμπαντα με χάρι.
Διότι ο ταμίας των ακενώτων θησαυρών επιτροπεύει για τη διανομή· για ποιο λόγο άλλωστε να κατακλείση τον πλούτο, αφού δεν μειώνεται;
20 Μετάδωσε λοιπόν πλούσια στο λαό σου, σ’ αυτόν τον κλήρο σου, το έλεός σου και τα χαρίσματά σου, ω Δέσποινα.
Δώσε λύσι των δεινών που μας κατέχουν. Βλέπεις από πόσα και ποια δεινά κατατρυχόμαστε, και δικά μας και ξένα, και τα εξωτερικά και τα εσωτερικά.
Μετάτρεψέ τα όλα προς το καλύτερο με τη δύναμή σου, τους μεν ευρισκομένους μέσα και ομοφύλους εξημερώνοντας προς αλλήλους, τους δε επιτιθεμένους απ’ έξω σαν άγρια θηρία αποκρούοντας.
Φέρε την βοήθεια και θεραπεία σου ως αντίμετρο στα πάθη μας, κατανέμοντας και στις ψυχές και στα σώματα πλουσία τη χάρι, και προς όλα διαρκή.
Κι’ αν δεν την χωρούμε, κάνε μας χωρητικωτέρους, και κανόνισε το μέτρο κατά τέτοιον τρόπο, ώστε, σωζόμενοι και δυναμούμενοι από τη χάρι σου, να δοξάζωμε τον προαιώνιο Λόγο που εσαρκώθηκε από σένα για μας μαζί με τον άναρχο Πατέρα του και το ζωοποιό Πνεύμα, τώρα και πάντοτε και στους ατελευτήτους αιώνες.
Γένοιτο.
Από τον τόμο «Γρηγορίου Παλαμά, έργα 10» των Πατερικών Εκδόσεων «Γρηγόριος ο Παλαμάς». Εισαγωγή, κείμενο, μετάφραση, σχόλια, Παναγιώτης Κ. Χρήστου.