Απόστολος Γλαβίνας, καθηγητής Θεολογικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης
Συμεών Θεσσαλονίκης ως οικουμενικός διδάσκαλος
Τα κείμενα που είναι γραμμένα στα αρχαία ελληνικά παρατίθενται στη συνέχεια και σε μετάφραση.
Ο Γεννάδιος Σχολάριος, που εγνώρισε τον Συμεών στην Κωνσταντινούπολη, ομιλεί επίσης, όπως είδαμε, κολακευτικά για τον Συμεών74. Το κείμενο όμως που νομίζω ότι αποτελεί ένα είδος Κανονικής Πράξεως ή αν θέλετε την πρώτη (τοπικού πάντως χαρακτήρα) Κανονική Πράξη ανακηρύξεώς του σε Άγιο, είναι το Εγκώμιο που έγραψε ο νομοφύλαξ Ιωάννης Ευγενικός74α.
Στο Εγκώμιο αυτό, που ενσωματώθηκε στο Συνοδικό της Εκκλησίας της Θεσσαλονίκης, τονίζονται συνοπτικά αλλά αριστοτεχνικά όλες οι αρετές του Αγίου Συμεών και τοποθετούνται στις πραγματικές τους, οικουμενικές, διαστάσεις η προσωπικότητα και το έργο του75.
«Ας είναι αιωνία η μνήμη του αγιωτάτου αρχιεπισκόπου Θεσσαλονίκης Συμεών που βρήκε ευτυχή ανάπαυση. Αυτός, ξεπερνώντας τις φυσικές δυνατότητες, έγινε κάτοχος όλης της κοσμικής και χριστιανικής σοφίας· διέπρεψε στην ασκητική δηλ. αγγελική ζωή και πολιτεία και αυτήν επέτυχε απόλυτα με τη χριστιανική ταπείνωση, που είναι η κρηπίδα των αρετών σύμφωνα με τις αδιάψευστες επαγγελίες του δεσπότου Χριστού, υψώθηκε και ανέβηκε με την πράξη σε μια κατάσταση θεωρητικής γνώσεως, από την οποία, με τη θέληση του Θεού, τοποθετήθηκε πάνω στο λυχνοστάτη ως λαμπτήρας που φωτοβολούσε και ανέβηκε πάνω σε υψηλό όρος ως λαμπρός κήρυκας της αληθείας· με τις γλυκές ακτινοβολίες του δηλ. τις διδασκαλίες του εφώτισε όπως ο ήλιος όχι μόνο τη δική του ονομαστή μητρόπολη αλλά ακόμη και όλη την οικουμένη και έδειξε στον ύψιστο βαθμό, όσο κανείς σχεδόν από όλους τους ανθρώπους, την αγάπη του προς το Θεό και τον πλησίον· και εστόλισε, και με τους δικούς του ιερούς ύμνους, τους χορούς των αγίων, που τη ζωή τους επόθησε και σύμφωνα με αυτήν έζησε, ενώ με το αγγελικό και σεμνό και θεόμορφο ήθος και με την ιλαρή εμφάνιση ήταν και φαινόταν πράγματι όλος θεοφόρος· έτρεφε, όπως θα έλεγε κανείς για τον Ηλία, ζήλο ένθερμο για τα ευσεβή και πατροπαράδοτα δόγματα της Εκκλησίας και καθημερινά, με τη γλυκιά διδασκαλία του, που έτρεχε σαν νερό και με τη θελκτικότητα των λόγων του, με τη φωνή του την ευχάριστη και μελίρρυτη όλους τους τραβούσε και τους κρατούσε κοντά του σαν να είχε την ανέκφραστη δύναμη των Σειρήνων· αγωνιζόταν επίμονα να αναδείξει τον εαυτό του σαν ένα εκμαγείο των παραδόσεων ή επισφράγισμα και στήλη ευσεβείας και κανόνα αρετής και τύπο της χριστιανικής πολιτείας· και με όλα αυτά παρεκίνησε και εκείνους που έχουν διαφορετική πίστη από εμάς να εκπλήσσονται, να θαυμάζουν, να υμνούν και δοξολογούν το μεγάλο Θεό του σύμπαντος 76».
Δυόμισι αιώνες περίπου μετά το θάνατο του Συμεών, προλογίζοντας ο Πατριάρχης Ιεροσολύμων Δοσίθεος την έκδοση των έργων του Αγίου το 1683 στο Ιάσιο, θα γράψει μεταξύ άλλων:
«Σύνοψιν τῆς τε Γραφῆς, καί τῶν Πατέρων, ἄριστα καὶ ἀσφαλέστατα ποιησάμενος, διά τό εὐμαθητον τῶν ἀγραμμάτων, καί διά τὸ εὐκατάληπτον τῶν σπουδαίων, και διά τό εὐμνημόνευτον τῶν σοφῶν. Τὴν γὰρ ἀκτῖνα τῆς θεαρχικωτάτης αίγλης, πληρέστατα εἰσδεξάμενος, ἥλιος πνευματικός τῇ Ἐκκλησίᾳ τοῦ Θεοῦ χρηματίζει, καταφωτίζων καί σοφούς καί ἰδιώτας ταῖς ἀκτῖσι τῆς διδασκαλίας αὐτοῦ. Καί ὡς ἐν χρυσίῳ μάλιστα ή βασιλική εἰκών, οὕτω τῇ καθαρότητι τῆς μακαρίας αὐτοῦ ψυχῆς εἰκών ὁρᾶται τοῦ Θεοῦ τετυπωμένη. Διό καί θεοφόροις Πατράσιν συναγάλλεται, τῷ πανταιτίῳ τῶν τοιούτων σαλπίγγων Χριστῷ παριστάμενος. Ήν δ’ ἕως ἄρτι ὡς κῆπος κεκλεισμένος, καί πηγή ἐσφραγισμένη τοῖς πολλοῖς ἀγνοούμενος»
[Έχοντας κάνει με άριστο και ασφαλέστατο τρόπο μια σύνοψη της τε Γραφής και των Πατέρων, για να είναι εύκολο να τη μάθουν οι αγράμματοι, εύκολο να την κατανοήσουν οι σπουδαιότεροι και εύκολο να τη θυμούνται οι σοφοί. Διότι, έχοντας δεχθεί πληρέστατα την ακτίνα της θεαρχικότατης λάμψης, ενεργεί ως πνευματικός ήλιος για την Εκκλησία του Θεού, φωτίζοντας και σοφούς και απλούς ανθρώπους με τις ακτίνες της διδασκαλίας του. Και όπως ακριβώς αποτυπώνεται η βασιλική εικόνα πάνω στο χρυσό, έτσι στην καθαρότητα της μακαρίας του ψυχής βλέπει κανείς αποτυπωμένη την εικόνα του Θεού. Γι’ αυτό και αγάλλεται μαζί με τους θεοφόρους Πατέρες, στεκόμενος πλαϊ στον Χριστό, ο οποίος είναι η αιτία όλων αυτών των πνευματικών σαλπίγγων. Μέχρι τώρα, όμως, ήταν σαν κήπος κλεισμένος και πηγή σφραγισμένη, άγνωστος στους πολλούς] 77.
Και ο Μητροπολίτης Αθηνών Μελέτιος στην Εκκλησιαστική του Ιστορία δεν παραλείπει να τονίσει την αγιότητα του Συμεών: «Διέπρεπον εἰς αὐτοὺς τοὺς χρόνους ἐπ᾿ ἀρετῇ καί ἁγιότητι Συμεών ὁ Θεσσαλονίκης ᾿Αρχιεπίσκοπος, Ιωσήφ ὁ Βρυέννιος ὁ διδάσκαλος, Μακάριος ὁ Μακρῆς καὶ ὁ Ἰσίδωρος ὁ Γλαβάς. Συμεών ὁ Θεσσαλονίκης ᾿Αρχιεπίσκοπος, ἀνήρ εἰς ἄκρον ἀρετῆς καί ἁγιότητος φθάσας, παρομοίως τοῖς ἀρχαίοις Πατράσι συναριθμεῖται»
[Διέπρεπαν κατά τους χρόνους αυτούς στην αρετή και την αγιότητα ο Συμεών ο Αρχιεπίσκοπος Θεσσαλονίκης, ο Ιωσήφ ο Βρυέννιος ο διδάσκαλος, ο Μακάριος ο Μακρής και ο Ισίδωρος ο Γλαβάς. Ο Συμεών ο Αρχιεπίσκοπος Θεσσαλονίκης, άνδρας που έφτασε στο ακρότατο σημείο της αρετής και της αγιότητας, συγκαταλέγεται παρομοίως με τους αρχαίους Πατέρες] 78.
Ας μου επιτραπεί ως κατακλείδα να επαναλάβω ό,τι γράφτηκε συνοπτικά με αφορμή τα 550 χρόνια από το θάνατο του Αγίου Συμεών: «Η αγιότητα του βίου του που μαρτυρείται από όλες τις πλευρές, οι αγώνες του για την πατρίδα και την ορθόδοξη πίστη και τα λαμπρά θεολογικά και λειτουργικά του συγγράμματα αναδεικνύουν τον Συμεών εφάμιλλο των μεγάλων αγίων πατέρων και (οικουμενικών) διδασκάλων της Εκκλησίας» 79.
74α. Πρβλ. όσα αναφέρει ο Καθηγητής Παναγιώτης Χρήστου στο Υπόμνημα της 19-6-1980 προς τη Δ.Ι. Σύνοδο της Εκκλησίας της Ελλάδος: «Ως δέ μοι δοκεῖ, κρίνοντι ἐκ τῆς ἐν τῷ Συνοδικῷ τῆς ἐν Θεσσαλονίκη Ἐκκλησίας ἀναγραφῆς αὐτοῦ, καὶ ἐπίσημος ἐνέργεια εἰς ἀναγνώρισιν τῆς ἁγιότητος ἐγένετο, οὐ μέντοι τελειωθεῖσα ἕνεκεν τῶν ἐπελθουσών συμ φορών», [«Όπως μάλιστα μου φαίνεται, κρίνοντας από την αναγραφή του στο Συνοδικό της Εκκλησίας της Θεσσαλονίκης, έγινε και επίσημη ενέργεια για την αναγνώριση της αγιότητάς του, η οποία όμως δεν ολοκληρώθηκε εξαιτίας των συμφορών που επακολούθησαν»] Γρηγόριος ο Παλαμάς, τόμ. 64 (1981), σ. 99.
- Βλ. και Ιωάννου Μ. Φουντούλη, Το λειτουργικόν έργον, δ.π., σ. 21, όπου αναφέρεται ότι το Εγκώμιο έχει γραφεί σε ύφος πομπώδες και ρητορικό και, όπως είναι επόμενο, είναι γεμάτο από συνηθισμένες σε τέτοια κείμενα υπερβολές. Πρβλ. και σ. 25, ο Ιωάννης Ευγενικός στο Συνοδικό πλέκει το εγκώμιο του αγίου Συμεών, αντάξιο και του μεγίστου των Αγίων. Ο David Balfour, Συμεών Αρχιεπισκόπου Θεσσαλονίκης, δ.π., σ. 70, θα πει ότι η πομπώδης υπερβολή του ρητορικού ύφους περικλείει πυρήνα αντικειμενικής αληθείας.
- Michaelis Le Quien, Oriens christianus, in quatuor patriarchatus digestus, tomus secundus, Parisiis 1740, στ. 58-59· PG 155, 9-12· V. Laurent, «La liste épiscopale du synodicon de Thessalonique. Texte grec et nouveaux compléments», Échos d’ Orient, τόμ. 32 (1933), σ. 303· Ιωάννου Μ. Φουντούλη, Το λειτουργικόν έργον, δ.π., σ. 5· Jean Gouillard, «Le synodicon de l’ Orthodoxie: édition et commentaires», Travaux et Mémoires, τόμ. 2 (1967), σ. 115· Ι. Μ. Φουντούλη, Μια επέτειος, δ.π., σ. 298.
- PG 155, 31.
- Μελετίου Μητροπολίτου Αθηνών, Εκκλησιαστική Ιστορία, τόμος Γ΄. εν Βιέννη της Αουστρίας 1784, σ. 240.
- Ι. Μ. Φουντούλη, Μία επέτειος, δ.π., σ. 296.
Απόσπασμα από το βιβλίο της Ιεράς Μητρόπολης Θεσσαλονίκης, «Πρακτικά Λειτουργικού Συνεδρίου εις τιμήν και μνήμην του εν Αγίοις Πατρός ημών Συμεώνος Αρχιεπισκόπου Θεσσαλονίκης του Θαυματουργού 15.9.81», έκδοση Ιεράς Μονής Αγίας Θεοδώρας Θεσσαλονίκης, 1983.
Επιμέλεια: Στ.Κ.