Άγιος Γρηγόριος Παλαμάς
Τα πρώτα μοναχικά βήματα
Συνέχεια από εδώ: https://agiatheodora.gr/agios-grigorios-palamas-apo-tin-konstantinoupoli-sto-papikion-oros/
5. Οι αρχηγοί και διδάσκαλοι της αιρέσεως αυτής των Μασσαλιανών φρονούν ότι η μόνη ταιριαστή στους Χριστιανούς προσευχή είναι εκείνη που εδόθηκε κατά λέξι στους μαθητάς από τον Χριστό, όταν του το εζήτησαν, όλα δε τα άλλα, όσα συνθέτομε εμείς ματαίως για προσευχή και ψαλμωδία, λέγουν, δεν είναι της από αυτόν εγκρίσεως και δεν ανήκουν στους θείους θεσμούς. Για τούτο μόνο εκείνη την προσευχή καθιέρωσαν στην εκκλησία τους, απαγορεύοντας κάθε άλλη. Τούτο λοιπόν προέβαλαν τότε μαζί με άλλα στον Γρηγόριο κατά της Εκκλησίας μας σαν κάποιο μεγάλο και ισχυρό επιχείρημα, και έλεγαν ότι παρανομεί σαφώς όλη, παραβιάζοντας άφοβα θείους νόμους και χρησμούς, που δεν πρέπει.
6. Ο δε αγωνιστής και φίλος της ιεράς προσευχής, περισσότερο από κάθε άλλον, Γρηγόριος, αναλαμβάνοντας κι εδώ τον λόγο υπέρ αυτής, είπε· «Αλλ’ αν εμείς αθετούμε την ιερά και δεσποτική εκείνη προσευχή, όπως λέγετε εσείς συκοφαντικά, τουλάχιστον για τους ιερούς εκείνους μαθητάς του Χριστού, που πρώτα ερώτησαν γι’ αυτήν και την εδιδάχθηκαν από τον Χριστό, δεν θα μπορούσατε ποτέ να ειπήτε, όπως νομίζω εγώ, ότι επαράβηκαν την παράδοσι και την διδασκαλία εκείνου. Τι λέγετε λοιπόν για εκείνους;».
Αυτοί δε όλοι μαζί είπαν αμέσως ότι «οι μεν πρώτοι μαθηταί και απόστολοι αποδείχθηκαν φύλακες και εκπληρωταί της εντολής του Χριστού, ετήρησαν οι ίδιοι την ευχή και διά του ευαγγελίου την παρέδωσαν επίσης στους μεταγενεστέρους, εσείς δε αθετήσατε την παράδοσι εισάγοντας νέα ιδικά σας πράγματα».
Τότε ο Γρηγόριος λέγει πάλι· «Και πώς εκείνοι μετά την αποδημία του Χριστού στους ουρανούς, και έπειτα από την επιδημία και φανέρωσι του Παρακλήτου, όταν εδιώκονταν από τους θεοκτόνους Ιουδαίους χάριν του Ευαγγελίου και του κηρύγματος στα Ιεροσόλυμα, υψώνοντας ομοθυμαδόν φωνή μαζί με τους δικούς του προς τον Θεό (διότι έτσι ιστορεί ο Λουκάς στις Πράξεις των), δεν απήγγειλαν τα λόγια της ευχής εκείνης, της Κυριακής, αλλά διαφορετικά, ταιριαστά μάλιστα στον καιρό και στη χρεία.
Τόσο δε επέτυχαν όσα εύχονταν και επεδίωκαν, ώστε και ο Θεός να επισημάνη παρευθύς από άνω, επιβεβαιώνοντας την προσευχή με την σείσι του τόπου [με σεισμό στον τόπο] της προσευχής και την παρουσία του αγίου Πνεύματος. Διότι, λέγει, «αφού εδεήθηκαν, εσαλεύθηκε ο τόπος όπου ήσαν συναγμένοι και επληρώθηκαν όλοι με άγιο Πνεύμα κι’ ελαλούσαν τον λόγο του Θεού με παρρησία».
Πώς δε και ο τελώνης κατά τον λόγο του Χριστού, αν και δεν απήγγειλε την ίδια προς τον Θεό προσευχή, αλλά άλλην, κατέβηκε δικαιωμένος περισσότερο από τον Φαρισαίο;
7. Ώστε όποιος έχει νου εκείνο πρέπει να συνάγη από την διδασκαλία του Χριστού, ότι δεν περιέκλεισε το παν της προσευχής στα λόγια εκείνα μόνο, αλλ’ έδωσε δι’ αυτής της ευχής ένα τύπο στους πιστούς, διδάσκοντας τούτο μυστικώς· όταν προσευχώμαστε και ψάλλωμε και δεώμαστε και ευλογούμε αυτόν σε κάθε ευκαιρία κατά τον θείο Δαβίδ, και φέρωμε στο στόμα διαπαντός την αίνεσί του, να φυλάττωμε παντού το νόημα και τον σκοπό των θείων εκείνων λόγων και να μη απομακρυνώμαστε από αυτούς.
Και προσέξατε την ακριβολογία της διδασκαλίας· δεν είπε, όταν παρέδιδε την προσευχή στους αποστόλους, ‘να προσεύχεσθε με αυτές της λέξεις και με αυτά τα λόγια μόνο’, αλλά πώς; Έτσι, λέγει, να προσεύχεσθε εσείς, δηλαδή κατά τον σκοπό και τον τύπο τούτο που σας υποδεικνύω εγώ τώρα, χαράσσοντας κατά κάποιον τρόπο κανόνα και γνώμονα του πώς πρέπει να προσερχώμαστε και να προσευχώμαστε στο Θεό, πράγμα που μόλις είχαν ζητήσει και αυτοί, λέγοντας· «Δίδαξέ μας να προσευχώμαστε, όπως εδίδαξε και ο Ιωάννης τους δικούς του μαθητάς».
8. Αυτά λοιπόν οι πρώτοι μαθηταί του Χριστού και οι απόστολοι, μαθόντες από αυτόν πρώτοι, κι’ αυτοί ακολούθησαν καλώς και λογικώς τον κανόνα της προσευχής εμάς τους μαθητάς των εδίδαξαν όσα εδιδάχθηκαν. Αυτό λοιπόν πράττομε κι’ εμείς από τότε σύμφωνα με εκείνους από κοινού και κατ’ ιδίαν, ανάγοντες σ’ αυτόν τον κανόνα και στην πρώτη αυτή ευχή όλα όσα λέγομε ευχόμενοι και ψάλλοντες, και με αυτόν τον τρόπο προσευχόμενοι πάντοτε και παντού, κατά τον λόγο και την διδασκαλία του· διότι λέγει «έτσι να προσεύχεσθε και εσείς».
9. Για όσα δε ανέπτυξε και περί του σταυρού του Χριστού και περί της από αυτόν προξενηθείσης σωτηρίας και αναπλάσεώς μας προς τους εχθρούς τούτους του σταυρού, και πώς ενεργούσε από την αρχή ο τύπος του σταυρού στους πατέρες και τους προφήτες και μυστικώς ετελείωνε κι’ εκείνους το μυστήριο της θείας οικονομίας που εφανερώθηκε ύστερα πραγματικώς, επιτρέπεται ν’ ακούσωμε και τώρα την ίδια εκείνη σοφή και θεολογική γλώσσα να αναπτύσση κάλλιστα και υψηλότατα σε όσα γράφει περί του τιμίου σταυρού.
10. Αφού με αυτά και τα παρόμοια κατέπληξε εκείνους υπερβολικά, σαν να έρραψε τα στόματα και να συγκράτησε την ακατάσχετη γλωσσαλγία, επανέρχεται από εκεί, άριστος νικητής σαν στρατηγός με λαμπρά τρόπαια.
Διότι ο έξαρχος της αιρέσεως λαμβάνοντας υπ’ όψι απ’ εκείνη την ώρα τους λόγους του Γρηγορίου και αντιλαμβανόμενος ότι είναι εντελώς αληθινοί και θεόπνευστοι, αυτός και πολλοί από τους προύχοντές των μαζί με όχι μικρό πλήθος έφθασαν σε λίγο στην Κωνσταντινούπολι, προσήλθαν στην μεγάλη των πιστών Εκκλησία και, αφού εξωμολογήθηκαν την προγονική πλάνη, γίνονται και αυτοί μέλη του ιερού λαού της Εκκλησίας μας. Και αυτά ήσαν απλώς προεισόδια και προαγωνίσματα της ιεράς αναχωρήσεως και ησυχίας για τον Γρηγόριο, που προεμήνυαν τους μεγάλους υπέρ ευσεβείας αγώνες και τα τελευταία τρόπαια.
Από το βιβλίο του Φιλοθέου Κοκκίνου, «Βίος Γρηγορίου Παλαμά» των Πατερικών Εκδόσεων «Γρηγόριος ο Παλαμάς». Εισαγωγή, κείμενο, μετάφραση, σχόλια Παναγιώτης Χρήστου.
Επιμέλεια: Στ.Κ.