Βασίλειος Π. Στογιάννος
Καθηγητής Θεολογικής Σχολής Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης
Η ελευθερία κατά Νικόλαο Καβάσιλα
Συνέχεια από εδώ: https://agiatheodora.gr/vasileios-stogiannos-o-agios-nikolaos-kavasilas-ypogrammizei-panta-ti-dorean-parochi-tis-eleftherias-en-christo/
Το πρώτο αποτέλεσμα του λυτρωτικού έργου του Χριστού είναι η συνέχιση της ζωής του ανθρώπου στην αιωνιότητα, η αθανασία και η αφθαρσία που παρέχει η ανάσταση. «Εδώ έχουμε κάτι το αξιοθαύμαστο. Γιατί όχι μόνο οι βαπτισμένοι, αλλά κι όσοι δεν προπαρασκευάστηκαν για την αθάνατη ζωή με τη δύναμη των μυστηρίων, μ’ ένα λόγο όλοι οι άνθρωποι θα αποκτήσουν αγέραστα σώματα και θ’ αναστηθούν άφθαρτοι» (2,33).
Στο ερώτημα πώς μπορεί να γίνει κάτι τέτοιο χωρίς τη συμμετοχή του ανθρώπου, η απάντηση του Καβάσιλα είναι μονοσήμαντη και κατηγορηματική: «Η ανάσταση είναι επανόρθωση της φύσεως, και τέτοια πράγματα ο Θεός τα χορηγεί δωρεάν. Όπως δηλ. πλάσσει ανθρώπους χωρίς να το θέλουν, έτσι και τους αναπλάσσει χωρίς να συμβάλλουν οι ίδιοι» (2,34).
Αυτή η δωρεά -δείγμα της άφατης φιλανθρωπίας του Θεού- δεν αίρει φυσικά την αναγκαιότητα συμμετοχής της ανθρώπινης βουλήσεως για την ομοίωση με το Χριστό. Γιατί μόνο όποιος ποθεί κάτι το χαίρεται όταν έρθει, ενώ όποιος δεν το θέλει είναι αδύνατο να χαρεί με την παρουσία του.
Ή για να το πούμε αλλιώς με τα ίδια τα λόγια του ιερού συγγραφέα: «Δεν πρέπει, λοιπόν, ν’ απορούμε πως όλοι θα ζήσουν αθάνατοι, αλλά δε θα μετάσχουν όλοι στη μακαριότητα· γιατί όλοι απολαμβάνουν εξίσου την πρόνοια του Θεού για την ανθρώπινη φύση, τα δώρα όμως που επιβραβεύουν τη βούληση είναι μόνο για όσους δείχνουν ευσέβεια στο Θεό» (2,34).
Το συμπέρασμα από τη συνέπεια αυτή του λυτρωτικού θανάτου του Χριστού είναι και πάλι η αναφορά στην αγάπη του Θεού, ο οποίος «μας ευεργετεί και χωρίς να το θέλουμε και βιάζεται φιλανθρώπως, όταν, χωρίς να το κατορθώνουμε επιχειρούμε ν’ απορρίψουμε την ευεργεσία του» (2,35). Για να το πούμε σε σύγχρονη γλώσσα, η πρωταρχική ελευθερία, η απαλλαγή από τα δεσμά του θανάτου, αποτελεί μιαν υπαρκτική, οντολογική θα λέγαμε, αλλαγή στην ανθρώπινη φύση, καθολική για όλο το ανθρώπινο γένος, που απορρέει από την ανάπλαση της ανθρώπινης φύσης που επιτέλεσε με την πρόσληψή της ο Λόγος.
Ένα δεύτερο γνώρισμα της εν Χριστώ ελευθερίας είναι η αλλαγή της ίδιας της ανθρώπινης θελήσεως, απόρροια κι αυτή της μεταβολής των αντικειμενικών δεδομένων, της σχέσης του Θεού με τον άνθρωπο που εγκαίνιασε ο Χριστός. «Ξέρουμε πως μόνος ο Κύριος απελευθέρωσε τη φύση μας από τη φθορά και το φρόνημά μας από την αμαρτία· αυτό το έκανε με το να γίνει πρωτότοκος από τους νεκρούς και να εισέλθει πρόδρομός μας στα Άγια των αγίων· έτσι εξάλειψε την αμαρτία, μας συμφιλίωσε με το Θεό γκρεμίζοντας το μεσότοιχο, κι αγίασε για χάρη μας τον εαυτό του, για ν’ αγιαστούμε κι’ εμείς αληθινά» (2,37).
Αυτή η βασική αλλαγή σημαίνει επανασύνδεση του ανθρώπου με το Θεό και έχει σαν άμεση ανθρωπολογική συνέπεια να έχει πιά πρόσβαση στην αληθινή ελευθερία ο άνθρωπος: τώρα πιά η θέλησή του έχει τη δυνατότητα να επιλέγει το αγαθό, μπορεί να φροντίζει για το ορθό ήθος, για την κάθαρση της ψυχής, μπορεί ν’ αγαπά το Θεό και να επιζητεί το γέρας της μακαριότητας κοντά του (2,36).
Μετά τη λυτρωτική ενέργεια του Θεού εν Χριστώ, όσοι μετέχουν στη θέλησή του, μπορούν να βρουν το δρόμο προς το Θεό, γιατί έχουν ήδη το εφόδιο της φύσης τους «αυτό το ‘χουν ως άνθρωποι, το άλλο το αποκτούν με την αγάπη τους για την επιφάνειά του και το πάθος του και με την υπακοή στα προστάγματά του, αυτό σημαίνει πως έχουν την ίδια θέληση μ’ εκείνον. Αφού έχουν την ίδια φύση με το Χριστό ως άνθρωπο, τίποτε πιά δεν τους εμποδίζει ν’ αποκτήσουν και την άλλη ελευθερία και ν’ αναστηθούν» (2,37).
Συμπερασματικά, «η ανάσταση είναι δώρο κοινό σ’ όλους τους ανθρώπους, ενώ η άφεση των αμαρτιών, τα ουράνια στεφάνια κι η βασιλεία προσφέρονται σ’ όσους φροντίζουν να προετοιμαστούν από εδώ κιόλας για τη ζωή εκείνη και το νυμφίο» (2,38).
Συνεχίζεται
Ο Άγιος Νικόλαος Καβάσιλας τιμάται στις 20 Ιουνίου.
Απόσπασμα από τα «Πρακτικά Θεολογικού συνεδρίου εις τιμήν και μνήμην του σοφωτάτου και λογιωτάτου και τοις όλοις αγιωτάτου Οσίου πατρός ημών Νικολάου Καβάσιλα του και Χαμαετού». Το συνέδριο πραγματοποιήθηκε προνοία του παναγιωτάτου μητροπολίτου Θεσσαλονίκης Παντελεήμονος β’, (17-20 Ιουνίου 1982). Έκδοση Ιεράς Μητροπόλεως Θεσσαλονίκης 1984.