Βασίλειος Π. Στογιάννος
Καθηγητής Θεολογικής Σχολής Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης
Η ελευθερία κατά Νικόλαο Καβάσιλα
Συνέχεια από εδώ: https://agiatheodora.gr/vasileios-stogiannos-o-agios-nikolaos-kavasilas-mas-leei-pos-o-pro-christou-kosmos-itan-ena-megalo-desmotirio/
Τριπλό τείχος χωρίζει, όπως είδαμε, τους ανθρώπους από το Θεό: η φύση, η αμαρτία, ο θάνατος, εμπόδια που αδυνατούσε να ξεπεράσει η ανθρωπότητα. Εκεί όμως που αδυνατεί ο άνθρωπος, μπαίνει στην ιστορία του βοηθός ο Θεός ελευθερωτής με το έργο του Χριστού: «Μας οδήγησε σε πραγματική συνάντηση και άμεση κοινωνία με το Θεό ο Σωτήρας Χριστός με το έργο του, βγάζοντας από τη μέση όλα τα εμπόδια: το πρώτο μετέχοντας στην ανθρωπότητα, το δεύτερο πεθαίνοντας πάνω στο σταυρό και το τρίτο τείχος το έδιωξε τελείως καταργώντας την τυραννική εξουσία του θανάτου με την ανάσταση» (3,5).
Μέγιστο δείγμα «της του Θεού περί το γένος αγαθότητος και φιλανθρωπίας» (1,15) η φροντίδα του για την απελευθέρωση του ανθρώπου αποδεικνύει και διατρανώνει «το μέγεθος άπαν της θείας αγαθότητος» (1,16).
Με τη σωτηριώδη οικονομία εν Χριστώ ο Θεός «δε μετέδωσε απλώς κάποιο αγαθό στην ανθρώπινη φύση, κρατώντας τα περισσότερα για τον εαυτό του, αλλά εναπέθεσε σ’ αυτή όλο το πλήρωμα της θεότητας, όλο τον πλούτο της φύσεώς του» (1,17).
Έτσι, όταν επικρατούσε η αμαρτία κι’ ο άνθρωπος ως δούλος της δεν μπορούσε να τη νικήσει, ο ένσαρκος Λόγος «αναλαμβάνει προσωπικά τον αγώνα για τους ανθρώπους ως άνθρωπος και ο άνθρωπος νικά την αμαρτία, αφού ο Χριστός ως Θεός ήταν απαλλαγμένος από κάθε αμαρτία» (1,23).
Έδωσε την αποφασιστική μάχη από «άρρητη φιλανθρωπία», χωρίς εμείς τότε, πριν πεθάνει, να ‘χουμε καμιά κοινωνία μαζί του, «γιατί αυτός ήταν Υιός και μάλιστα αγαπητός, ενώ εμείς ήμαστε ακάθαρτοι, δούλοι και εχθροί ως προς το φρόνημα· όταν όμως πέθανε και δόθηκαν τα λύτρα και καταστράφηκε η φυλακή του διαβόλου, αποκτήσαμε την ελευθερία και την υιοθεσία» (1,32).
Από την άφατη αγάπη του Θεού ξεκινά κι’ από την ένσαρκη παρουσία της αγάπης του επιτελείται, λοιπόν, η απελευθέρωση του ανθρώπινου γένους. Ο Καβάσιλας δεν κουράζεται να επαναλαμβάνει αυτή τη βασική αλήθεια, που συνοψίζει άλλωστε το μήνυμα του χριστιανικού Ευαγγελίου προς τον άνθρωπο. Φυσικά δε μιλά ποτέ αφηρημένα για την αγάπη του Θεού, αλλά πάντα σε άμεση σύνδεση με τη φανέρωσή της στην απολυτρωτική παρουσία του Χριστού στον κόσμο.
«Ας δούμε από την αρχή το θέμα. Για να σώσει το γένος μας δεν έστειλε άγγελο, αλλά ήρθε ο ίδιος. Έπρεπε να μάθουν οι άνθρωποι το σκοπό της ελεύσεώς Του· δεν έμεινε στον τόπο του στέλνοντας άλλους να καλέσουν κοντά του το ακροατήριο, αλλά αναζήτησε μόνος του, αυτούς που θ’ άκουγαν τους λόγους Του. Κι’ ευαγγελιζόμενος τα μέγιστα αγαθά, πήγαινε και χτυπούσε ο ίδιος την πόρτα όσων είχαν ανάγκη ευεργεσίας…
Κι όταν έπρεπε να απελευθερωθούν οι δέσμιοι του άδη, δεν ανέθεσε το έργο τούτο σε αγγέλους ή αρχαγγέλους, αλλά κατέβηκε ο ίδιος στο δεσμωτήριο και τους ελευθέρωσε καταβάλλοντας σαν λύτρα το αίμα του, γιατί ήταν εύλογο ν’ απαιτηθούν λύτρα και να μη δοθεί δωρεάν η ελευθερία. Μ’ αυτό τον τρόπο, από τότε ως τα έσχατα, απελευθερώνει κι’ απαλλάσσει τους ανθρώπους από την ενοχή και ξεπλένει τις ψυχές από την ακαθαρσία» (4,44 ε.).
Η απελευθέρωση του ανθρώπου από τη δουλεία του θανάτου βρίσκεται, όπως είναι εύλογο, στο επίκεντρο του απολυτρωτικού έργου του Χριστού και συνδέεται άμεσα με το σταυρικό θάνατό του από τον Καβάσιλα, που ακολουθεί και στο σημείο αυτό την ορθόδοξη παράδοση, από την πρώτη Εκκλησία ως τις μέρες του, στα πλαίσια πάντοτε της θεολογίας της ενσαρκώσεως.
Τονίζοντας, ανάλογα με τις κατηχητικές ανάγκες της συγκεκριμένης συνάφειας, κάθε φορά και μιαν άλλη πλευρά αυτής της απελευθερώσεως, υπογραμμίζει πάντα τη δωρεάν παροχή της ελευθερίας εν Χριστώ και τις ποικίλες διαστάσεις της (βλ. λ.χ. 1,25).
Συνεχίζεται
Ο Άγιος Νικόλαος Καβάσιλας τιμάται στις 20 Ιουνίου.
Απόσπασμα από τα «Πρακτικά Θεολογικού συνεδρίου εις τιμήν και μνήμην του σοφωτάτου και λογιωτάτου και τοις όλοις αγιωτάτου Οσίου πατρός ημών Νικολάου Καβάσιλα του και Χαμαετού». Το συνέδριο πραγματοποιήθηκε προνοία του παναγιωτάτου μητροπολίτου Θεσσαλονίκης Παντελεήμονος β’, (17-20 Ιουνίου 1982). Έκδοση Ιεράς Μητροπόλεως Θεσσαλονίκης 1984.