Άγιος Γρηγόριος Παλαμάς
Ομιλία 34
Στην σεπτή Μεταμόρφωση του Κυρίου και Θεού και Σωτήρος μας Ιησού Χριστού
Στην οποία αποδεικνύεται ότι το κατ’ αυτήν φως είναι άκτιστο
1. Επαινούμε κι εμείς και θαυμάζομε, καθώς αντικρύζομε αυτό το μεγαλούργημα του Θεού, δηλαδή όλη την ορωμένη κτίση. Την επαινούν και την θαυμάζουν, καθώς την εξερευνούν και οι σοφοί των Ελλήνων. Αλλά εμείς μεν το πράττομε για δοξολόγηση του κτίστη, εκείνοι όμως κατά της δόξας του κτίστη· διότι κατά άθλιο τρόπο ελάτρευσαν την κτίση αντί του κτίστη.
Έτσι, διασαφούμε κι’ εμείς τις προφητικές και αποστολικές και πατερικές φωνές, αλλά για ωφέλεια των αναγνωστών και για ύμνο του Πνεύματος που ελάλησε δια μέσου των προφητών, Αποστόλων και πατέρων.1 Επιχειρούν να τις διερμηνεύσουν και οι κατά καιρούς αρχηγοί της πονηράς αιρέσεως, αλλά προς βλάβη των οπαδών τους και αθέτηση της αληθείας κατά την ευσέβεια, χρησιμοποιώντας τους λόγους του Πνεύματος κατά του Πνεύματος.
Και τον ίδιο δε τον λόγο της χάριτος του ευαγγελίου, που είναι υψηλός και κατάλληλος για ώριμες ακοές και διάνοιες, οι θεοφόροι πατέρες τον καθιστούν και για τους ατελείς κατάλληλο, μαλακώνοντάς τον κατά κάποιον τρόπο με τα στόματά τους, όπως ακριβώς οι φιλότεκνες μητέρες, μασώντας την στερεότερη τροφή, την καθιστούν εύχρηστη και εύληπτη και από τα θηλάζοντα ακόμη παιδιά.
Διότι και το υγρό που είναι στα σώματα των κατά το σώμα μητέρων γίνεται τροφή για τα παιδιά και τα νοήματα που είναι στις καρδιές των θεοφόρων πατέρων γίνονται κατάλληλη τροφή για τις ψυχές των ακουόντων και πειθομένων, τα στόματα δε των πονηρών και κακοδόξων είναι γεμάτα θανατηφόρο δηλητήριο, που όταν αναμιχθή με τα λόγια της ζωής, γίνονται κι’ αυτά θανατηφόρα στους απερισκέπτως ακούοντας.
2. Ας αποφύγωμε λοιπόν όσους δεν παραδέχονται τις πατερικές εξηγήσεις, αλλά επιχειρούν να εισαγάγουν τα αντίθετα μόνοι τους, και τις μεν λέξεις του κειμένου προσποιούνται ότι μεταχειρίζονται, το δε ευσεβές νόημα απορρίπτουν· ας τους αποφύγωμε μάλιστα περισσότερο από όσο φεύγει κανείς από φίδι. Διότι το μεν φίδι, όταν δαγκάση, θανατώνει πρόσκαιρα το σώμα, χωρίζοντάς το από την αθάνατη ψυχή· εκείνοι όμως, πιάνοντας με τα δόντια την ίδια την ψυχή, την χωρίζουν από τον Θεό, που είναι αιώνιος θάνατος της αθάνατης ψυχής. Ας αποφεύγωμε λοιπόν αυτού του είδους τους ανθρώπους με κάθε τρόπο και ας προσφεύγωμε στους διδάσκοντας τα ευσεβή και σωτήρια, διότι συμφωνούν με τις πατερικές παραδόσεις.
3. Είπα δε τώρα τέτοια λόγια και έκαμα αυτό το προοίμιο προς την αγάπη σας, επειδή σήμερα εορτάζομε την σεπτή μεταμόρφωση του Χριστού και ο λόγος μας είναι για το φως που παρατηρήθηκε σ’ αυτήν, εναντίον του οποίου πολύς αγώνας διεξάγεται ακόμη τώρα από τους εχθρούς του φωτός.
Ας προβάλωμε λοιπόν από λίγο παραπάνω το σήμερα αναγινωσκόμενο ευαγγελικό κείμενο γι’ ανάπτυξη του μυστηρίου και απόδειξη της αληθείας. «Έπειτα από έξι ημέρας παραλαμβάνει ο Ιησούς τον Πέτρο και Ιάκωβο και Ιωάννη και τους ανεβάζει ιδιαιτέρως σε υψηλό όρος, και μεταμορφώθηκε εμπρός τους και έλαμψε το πρόσωπό του σαν ο ήλιος».
Τούτο λοιπόν από το ευαγγέλιο πρέπει να εξετάσωμε πρώτα, έπειτα δηλαδή από ποια ημέρα αριθμεί τις έξι ημέρες ο απόστολος του Χριστού και ευαγγελιστής, έπειτα από τις οποίες έφθασε η ημέρα της μεταμορφώσεως του Κυρίου; Μετά από ποια λοιπόν;
Έπειτα από εκείνην, κατά την οποία ο Κύριος, διδάσκοντας τους μαθητάς του, έλεγε ότι πρόκειται να έλθη ο Υιός του ανθρώπου μέσα στη δόξα του Πατρός του, και προσέθετε, «ότι υπάρχουν μερικοί από αυτούς που στέκονται εδώ, οι οποίοι δεν θα γευθούν θάνατο, έως ότου ιδούν τον υιό του ανθρώπου να έρχεται στη βασιλεία του».
Δόξα του Πατρός και βασιλεία του καλεί εδώ το φως της μεταμορφώσεώς του. Τούτο υποδεικνύει και εκθέτει σαφέστερα και ο ευαγγελιστής Λουκάς, όταν λέγη, «επέρασαν έπειτα από αυτούς τους λόγους οκτώ περίπου ημέρες· τότε, αφού παρέλαβε τον Πέτρο και τον Ιάκωβο και τον Ιωάννη, ανέβηκε στο όρος για να προσευχηθή και, καθώς προσευχόταν, το είδος του προσώπου του έγινε διαφορετικό και τα ενδύματά του άστραψαν από λευκότητα».
4. Αλλά πώς συμφωνούν μεταξύ των, αφού ο μεν ένας είπε φανερά οκτώ τις ημέρες μεταξύ της επαγγελίας και της επιφανείας, ο δε άλλος, μετά έξι ημέρες; Ακούσατε και αντιληφθήτε.
Επάνω στο όρος ήσαν οκτώ και εφαίνονταν έξι. Πρώτα οι τρείς αυτοί, Πέτρος και Ιάκωβος και Ιωάννης, που ανέβηκαν μαζί με τον Ιησού· είδαν δε εκεί να ευρίσκωνται και να ομιλούν μαζί του και ο Μωϋσής και ο Ηλίας, ώστε να είναι αυτοί έξι.
Αλλά πάντως μαζί με τον Κύριο συνυπήρχαν αοράτως και ο Πατήρ και το Πνεύμα το άγιο· ο πρώτος μαρτυρώντας με τη φωνή του ότι τούτος είναι αγαπητός Υιός του, το δεύτερο συνεκλάμποντας δια της φωτεινής νεφέλης και δείχνοντας το συμφυές και ενιαίο του φωτός του Υιού τόσο προς αυτό όσο και προς τον Πατέρα· διότι πλούτος τούτων είναι η συμφυΐα και η ενιαία έξαρσις της λαμπρότητος. Έτσι λοιπόν οι έξι είναι οκτώ.
Όπως λοιπόν ο αριθμός έξι δεν έχει καμμιά διαφωνία προς τον οκτώ σ’ αυτούς, έτσι ούτε οι ευαγγελισταί δεν διαφωνούν, όταν ο μεν ένας λέγη «έπειτα από έξι ημέρες», ο δε Λουκάς «επέρασαν μετά τους λόγους τούτους οκτώ περίπου ημέρες», αλλά και με τους δύο τούτους λόγους μας έδωσαν ένα είδος τύπου των συνηθροισμένων στο όρος μυστικώς μαζί και φανερώς.
5. Θα μπορούσε μάλιστα έτσι να ιδή κανείς, εξετάζοντας καλώς και κατά το γράμμα, ότι είναι ομόλογοι οι θεοκήρυκες ευαγγελισταί. Διότι ο Λουκάς είπε οκτώ ημέρες, όχι διαφωνώντας προς εκείνον που είπε έπειτα από έξι ημέρες, αλλά συμπεριλαμβάνοντας και την ημέρα κατά την οποία ελέχθηκαν οι λόγοι εκείνοι και την ημέρα κατά την οποία μεταμορφώθηκε ο Κύριος. Αυτές ακριβώς επιτρέπει και ο Ματθαίος να εννοήσουν οι συνετώς εξετάζοντες· γι’ αυτό και την πρόθεση μετά που δηλώνει την επομένη αυτός μεν την εχρησιμοποίησε, ο άλλος δε την παρέλειψε· διότι δεν λέγει μετά οκτώ ημέρες, όπως εκείνος μετά έξι ημέρες, αλλά επέρασαν οκτώ περίπου ημέρες. Έτσι δεν υπάρχει καμμιά διαφορά στην ιστορική έννοια των ευαγγελιστών.
Συνεχίζεται
Από τον τόμο «Γρηγορίου Παλαμά, έργα 10» των Πατερικών Εκδόσεων «Γρηγόριος ο Παλαμάς». Εισαγωγή, κείμενο, μετάφραση, σχόλια, Παναγιώτης Κ. Χρήστου.