Θησαυρός Δαμασκηνού
Λόγος εις την Κυριακήν του Τυφλού
[…]
Ερώτηση των μαθητών περί της αιτίας της τυφλώσεως
«Τω καιρώ εκείνω παράγων ο Ιησούς, είδεν άνθρωπον τυφλόν εκ γενετής, και ηρώτησαν αυτόν οι Μαθηταί αυτού, λέγοντες· Ραββί, τις ήμαρτεν, ούτος, ή οι γονείς αυτού, ίνα τυφλός γεννηθή;»
Δηλαδή, τον καιρό εκείνο που ο Χριστός βρισκόταν σωματικά πάνω στη γη, περνώντας μαζί με τους Μαθητές του, είδε έναν άνθρωπο που είχε γεννηθεί τυφλός. Τον ρώτησαν, λοιπόν, οι Μαθητές του: «Αυθέντη Διδάσκαλε, ποιος έφταιξε, αυτός ή οι γονείς του, για να γεννηθεί τυφλός;».
Η ερώτηση των Αποστόλων από τη μία φαίνεται σωστή, από την άλλη όμως φαίνεται εσφαλμένη. Διότι ο τρόπος που ρώτησαν τον Κύριο δείχνει ότι Τον ρώτησαν ως Θεό, επειδή ποιος άλλος γνωρίζει τα κρυφά των ανθρώπων εκτός από τον Θεό; Όμως, το ότι λένε «αυτός ή οι γονείς του έφταιξαν για να γεννηθεί τυφλός», είναι λόγος λανθασμένος. Διότι ένας άνθρωπος πριν γεννηθεί, τι αμαρτίες μπορεί να κάνει ή πώς φταίει απέναντι στον Θεό ώστε να γεννηθεί τυφλός ή βουβός;
Όπως φαίνεται από το νόημα των λόγων, οι Απόστολοι, όντας ακόμα αγράμματοι και απαίδευτοι στην αρχή, πίστευαν την πλάνη των Επικουρείων και του φιλοσόφου Πυθαγόρα, ο οποίος έλεγε ότι οι ψυχές των ανθρώπων είναι συγκεντρωμένες σε έναν τόπο και, όταν πλάθεται ένας άνθρωπος στην κοιλιά της μητέρας του, στέλνεται από τον Θεό μία ψυχή από εκείνες και μπαίνει σε εκείνο το σώμα.
Έχοντας, λοιπόν, αυτή την αντίληψη οι Απόστολοι, ρωτούν τον Χριστό: «Διδάσκαλε (αυτό σημαίνει το Ραββί), ποιος έσφαλε; Μήπως έφταιξε η ψυχή του όταν βρισκόταν σε εκείνον τον τόπο και γι’ αυτό γεννήθηκε τυφλός; Ή μήπως έφταιξαν οι γονείς του;».
Το ότι η αμαρτία των γονέων αποδίδεται στα παιδιά, το λέει ο Προφήτης Μωυσής: «Αμαρτία γονέων επί τέκνα». Και ένας άλλος Προφήτης λέει: «Οι πατέρες έφαγαν άγουρα σταφύλια και τα δόντια των παιδιών μούδιασαν». Δηλαδή, οι πατέρες τρώνε τις αγουρίδες και τα δόντια των παιδιών μουδιάζουν – ολοφάνερα, δηλαδή, οι γονείς σφάλλουν και τιμωρούνται τα τέκνα. Γι’ αυτές τις δύο αιτίες ρωτούσαν οι Απόστολοι τον Χριστό.
Ότι όμως δεν αποδίδονται στα παιδιά μόνο τα κακά των γονέων, αλλά πολύ περισσότερο και τα αγαθά, ας το μάθουμε από αυτό: Γράφεται στο βιβλίο της Παλαιάς Διαθήκης που ονομάζεται Βασιλειών Τρίτη, ότι ο Σολομών, ο γιος του Προφήτη Δαβίδ, έσφαλε απέναντι στον Θεό.
Και του είπε ο Θεός: «Ανθ’ ων εγένοντο ταύτα μετά σου, και ουκ εφύλαξας τας εντολάς μου, και τα προστάγματά μου α ενετειλάμην σοι, διαρρήξω την βασιλείαν σου, και δώσω αυτήν τω δούλω σου· πλην εν ταις ημέραις σου ου ποιήσω αυτά διά Δαβίδ τον πατέρα σου· εκ χειρός υιού σου λήψονται αυτήν».
Δηλαδή: Επειδή έπραξες έτσι και δεν τήρησες τις εντολές Μου, θα σκορπίσω το βασίλειό σου και θα το δώσω στον Ιεροβοάμ τον δούλο σου. Αλλά δεν θα το κάνω στις μέρες σου για χάρη του πατέρα σου, του Δαβίδ. Μόνο από τα χέρια του γιου σου, του Ροβοάμ, θα πάρω τη βασιλεία σου.
Βλέπεις πώς ο μεν Σολομών έφταιξε στον Θεό, αλλά εξαιτίας των αρετών του πατέρα του δεν έπαθε κακό όσο ζούσε στη γη; Ενώ ο Ροβοάμ έχασε τη βασιλεία μόνο εξαιτίας της αμαρτίας του πατέρα του; Ας επανέλθουμε όμως πάλι στα λόγια του Ευαγγελίου.
Τα θαύματα φανερώνουν θεϊκήν δύναμιν
«Απεκρίθη ο Ιησούς· Ούτε ούτος ήμαρτεν, ούτε οι γονείς αυτού, αλλ’ ίνα φανερωθή τα έργα του Θεού εν αυτώ. εμέ δει εργάζεσθαι τα έργα του πέμψαντός με, έως ημέρα εστίν· έρχεται νύξ, ότε ουδείς δύναται εργάζεσθαι. όταν εν τω κόσμω ω, φως ειμί του κόσμου».
Δηλαδή, όπως Τον ρώτησαν οι Απόστολοι, έτσι αποκρίθηκε και τους είπε: «Ούτε αυτός έφταιξε, ούτε οι γονείς του, παρά για να φανερωθούν τα έργα του Θεού σε αυτόν. Εμένα μου πρέπει να κάνω τα έργα Εκείνου που με έστειλε, όσο είναι ακόμα ημέρα. Έρχεται όμως νύχτα, κατά την οποία κανείς δεν μπορεί να εργαστεί. Όσο βρίσκομαι στον κόσμο, είμαι το φως του κόσμου».
Επειδή ο Κύριος ήταν Θεός και καρδιογνώστης, γνωρίζοντας ότι οι Απόστολοι είχαν στο μυαλό τους το δόγμα των Επικουρείων, θέλοντας να τους βγάλει από αυτή την υποψία, τους λέει: «Ούτε αυτός έφταιξε ούτε οι γονείς του για να γεννηθεί τυφλός». Αν όμως ο Κύριος λέει ότι δεν έφταιξαν οι γονείς του, τότε πώς είπαμε παραπάνω ότι οι αμαρτίες των γονέων αποδίδονται στα τέκνα; Αποδίδονται μεν, αλλά όχι σε όλες τις περιπτώσεις. Διότι πολλές φορές γεννιούνται ασθενικοί άνθρωποι από ασθένεια της μητέρας κατά την εγκυμοσύνη, από τυχαία περιστατικά της εποχής ή από άλλες αιτίες.
Όσο για τη λέξη «ίνα», είναι πλεονασμός στο νόημα του λόγου. Διότι, μήπως γι’ αυτόν τον σκοπό γεννήθηκε εκείνος τυφλός, για να φανερωθούν τα θαύματα του Χριστού; Όχι. Αλλά έτυχε και γεννήθηκε τυφλός, και φανερώθηκαν σε αυτόν τα έργα του Χριστού.
Ότι πολλές φορές στη Γραφή μας η λέξη «ίνα» περισσεύει, μάθετέ το από αυτό: Λέει ο Προφήτης Δαβίδ στον 50ό Ψαλμό: «Σοι μόνω ήμαρτον, και το πονηρόν ενώπιόν σου εποίησα, όπως αν δικαιωθής εν τοις λόγοις σου, και νικήσης εν τω κρίνεσθαί σε». Δηλαδή: σε Σένα τον Θεό μονάχα έσφαλα και έκαμα το κακό μπροστά Σου, για να δικαιωθείς στους λόγους Σου. Μήπως, λοιπόν, γι’ αυτό αμάρτησε ο Δαβίδ και μοίχευσε τη γυναίκα του Ουρία, τη Βηρσαβεέ, για να φανεί δίκαιος ο Θεός;
Αλλά και ο Ιωάννης ο Δαμασκηνός σε ένα τροπάριο της Οκτωήχου χρησιμοποιεί το «ίνα» πλεοναστικά, λέγοντας: «Ίνα πάντες οι πιστοί το ζωοδόχον μνήμά σου προσκυνούμεν, τέθαπται εν σοί, και εγήγερται Χριστός, όντως ο Θεός ημών». Δηλαδή, λέει προς τον τάφο του Χριστού: «Ω τάφε, γι’ αυτό θάφτηκε ο Χριστός μέσα σου και αναστήθηκε από σένα, για να σε προσκυνούμε εμείς οι Χριστιανοί». Μήπως όμως γι’ αυτό θάφτηκε ο Χριστός στον τάφο, για να προσκυνούμε εμείς τον τάφο; Όχι, αλλά για να σώσει το γένος των ανθρώπων από την κόλαση.
Και αλλού στο Ευαγγέλιο, εκεί που διηγείται για τον Λάζαρο, πάλι χρησιμοποιείται πλεοναστικά το «ίνα», εκεί που λέει: «Αύτη η ασθένεια ουκ έστι προς θάνατον, αλλ’ υπέρ της δόξης του Θεού, ίνα δοξασθή ο Υιός του Θεού δι’ αυτής». Έτσι και στο σημερινό Ευαγγέλιο, η λέξη δεν σημαίνει την αιτία, αλλά την έκβαση.
Το παρακάτω νόημα του λόγου είναι συμβολικό. Διότι «ημέραν» ονομάζει ο Κύριος τον καιρό που περπατούσε στη γη, επειδή Αυτός είναι ο Ήλιος της Δικαιοσύνης που φωτίζει κάθε άνθρωπο που έρχεται στον κόσμο. «Νύκτα» δε ονομάζει τον καιρό που αναλήφθηκε από τη γη στους ουρανούς και έλειψε σωματικά από τον κόσμο. Γι’ αυτό λέει: «έως ου είναι ημέρα», πρέπει να εργάζομαι τα έργα Εκείνου που Με έστειλε — του Πατέρα Μου δηλαδή. Ποια είναι τα έργα του Θεού και Πατέρα; Ας το μαρτυρήσει ο Δαβίδ: «Έργα χειρών αυτού, αλήθεια και κρίσις». Αυτά τα έργα είπε ο Κύριος ότι πρέπει να κάνει όσο είναι στη γη. Αφότου όμως αναληφθεί στους ουρανούς, δεν θα μπορεί κανείς άλλος από μόνος του να κάνει αυτά τα έργα. Διότι ακόμα κι αν εσείς οι μαθητές Μου και οι ακόλουθοί σας θα κάνετε τέτοια θαύματα, δεν θα τα κατορθώνετε από τη δική σας δύναμη.
Συνεχίζεται
Διασκευή από από το βιβλίο, «Θησαυρός Δαμασκηνού» των εκδόσεων Βασ. Ρηγόπουλου. Εισαγωγή, βιογραφία συγγραφέως Ευάγγελος [π. Ειρηναίος] Χρ. Δεληδήμος.