Μεγάλη Δευτέρα – Ιωσήφ του Παγκάλου
Αγίου Γρηγορίου Παλαμά
Ομιλία ΝΓ’
Λοιπόν λέγεται ότι το γένος των ανθρώπων παρήχθηκε από τον Θεό για τούτο ακριβώς· αισθανόμενοι τον ουρανό και τη γη και τα ευρισκόμενα μέσα σ’ αυτά όλα ως αισθητά και διαβαίνοντας με τον νου διά μέσου αυτών στα κάλλη των αοράτων, να υμνούν τον κοινό όλων δημιουργό Θεό.
Αλλά αυτή που υμνείται τώρα από εμάς δεν θα μπορούσε να ειπή κανείς ότι έγινε γι’ αυτόν το λόγο μάλλον, παρά για να πείση τους βλέποντας προς αυτήν να θαυμάζουν τον δημιουργό, αφού αυτή εφάνηκε με πολύτροπες καλλονές επάνω στη γη ως θαύμα θαυμάτων και ξεπερνά σε λάμψι τους ουρανίους φωστήρες και νόες.
Ευλόγως· διότι αν «της θυγατρός του βασιλέως όλη η δόξα είναι από μέσα» 12, δεν είναι τα απ’ έξω και γύρω της αταίριαστα, αλλ’ είναι δικαίως σύμφωνα.
17 Θα το καταλάβης, αν προσέξης, ότι και του ψαλμωδού προφήτη το νόημα προς τούτο κατατείνει· διότι, δεν είπε όλη η δόξα της θυγατέρας του βασιλέως είναι μέσα, αλλά από μέσα, χυνόμενη δηλαδή σαν φως από μέσα προς τα έξω, εξηγώντας σε όλους τους παρατηρητάς την μέσα σαν από άκρα απάθεια κλειομένη ευπρέπεια και δεικνύοντας ότι η παρθενική ψυχή είναι πραγματικά πάγκαλη.
Εάν αληθινά ο σώφρων Ιωσήφ δικαίως ωνομάσθηκε πάγκαλος, πώς δεν θα είναι αξιωτάτη του ονόματος αυτού η πάναγνη;
Πώς δε δεν θα διαφέρει από εκείνον στην τέλεια ωραιότητα, όσο απέχει η παρθενία από τη σωφροσύνη, και μάλιστα παρθενία που βαδίζει εφάμιλλα με τα ασώματα, μάλλον δε όσο διαφέρει από τη σωφροσύνη όλη η αρετή και η χάρις που ενοίκησε μαζί με την ακραιφνεστάτη παρθενία σε μια ψυχή;
Ώστε στον μεν Ιωσήφ δεν θα ταιριάση καθ’ όλα αυτό το όνομα ή ίσως έχει ονομασθή πάγκαλος κατά το σώμα μόνο· εκείνη δε έχει και την ψυχή επώνυμη κάθε αγαθού και την φέρει πάγκαλη πραγματικά να κατοική σε πάναγνο σώμα, ώστε σ’ αυτούς μεν που βλέπουν σαν εμάς να υποδεικνύεται απ’ έξω, στο διορατικό δε πνεύμα της προφητείας να γνωρίζεται από μέσα.
18 Επί πλέον έχοντας από την μητρική ακόμη κοιλιά τέτοια θεία χαρίσματα και φυσικά δώρα, δεν εδέχθηκε ούτε καμμιά άλλη επίκτητη φύσι (διότι έτσι νομίζω ότι πρέπει να ονομάζωμε τα από τους διδασκάλους αποκτήματα) να εισφέρη μέσα της φοιτώντας σε διδασκάλους.
Αντίθετα, αφού παρέδωσε στον Θεό τον ηγεμονικό νου ως υπήκοο σ’ όλα, εγκατέλειψε δε τελείως τα διδάγματα των ανθρώπων, κι’ έτσι εδέχθηκε άφθονη την από άνω σοφία, στο σημείο της ηλικίας που οι γονείς τοποθετούν τα παιδιά χωρίς τη θέλησί τους ως νήπια κάτω από την καθοδήγηση νηπιαγωγού και τα παραδίδουν σε γραμματοδιδασκάλους, αυτή παρακάθεται μαζί με τον Θεό σε άγια άδυτα σαν σε θεσπέσια ανάκτορα, ως βασιλικός έμψυχος θρόνος ανώτερος από κάθε έδρα, στολισμένος ολόκληρος με αρετές που πρέπει σε τέτοιον βασιλέα που κάθεται σ’ αυτόν.
Από τον τόμο «Γρηγορίου Παλαμά, έργα 11» των Πατερικών Εκδόσεων «Γρηγόριος ο Παλαμάς». Εισαγωγή, κείμενο, μετάφραση, σχόλια Παναγιώτης Κ. Χρήστου.