Αθανάσιος Αν. Αγγελόπουλος
Ο Συμεών Αρχιεπίσκοπος Θεσσαλονίκης και το κανονικόν καθεστώς της πόλεως επί Βενετοκρατίας
(1423-1429)
Συνέχεια από εδώ: https://agiatheodora.gr/athanasios-angelopoulos-monon-o-archiepiskopos-thessalonikis-symeon-antetasseto-sthenaros-eis-tin-paradosin-tis-poleos-eis-tous-venetous/
Οι φράσεις του πρωτοτύπου (αρχαία ελληνικά) συνοδεύονται από τη μετάφρασή τους στη νέα ελληνική, η οποία παρατίθεται αμέσως μετά εντός αγκυλών [ ].
Αι μετά του Συμεών διαπραγματεύσεις των Βενετών έρχονται ως αποτέλεσμα των μεταξύ Συμεών και πολιτικών αρχόντων της πόλεως προηγηθεισών συσκέψεων επί της τύχης της Πολιτείας και της Εκκλησίας εις την Θεσσαλονίκην.
Θα σας παρουσιάζω το σκηνικόν των συσκέψεων αυτών, όπως ο ίδιος μας το αποκαλύπτει. Αι συζητήσεις αυταί λαμβάνουν χώραν εις το μητροπολιτικόν οίκημα, όπου κείται «ημιθανής», πλην ακμαίος εις τας πνευματικάς και διανοητικάς δυνάμεις του, ο Αρχιεπίσκοπος.
Επί της κλίνης, λοιπόν, δέχεται όχι μίαν αλλ’ αλληλεπαλλήλους γινομένας «πρεσβείας»· εκ των πολιτών και ακούει παρ’ αυτών τα διάφορα επιχειρήματα περί των ωφελημάτων εκ της προσχωρήσεως εις την βενετικήν επικράτειαν πλην όχι μόνον δεν πείθεται αλλά και αντιτάσσεται σφόδρα αποδεικνύων ο ίδιος «όσα τε περί την πολιτείαν και όσα περί την εκκλησίαν έσται δεινά», ασχέτως αν εις τους συνομιλητάς του δεν ήτο αρεστός, μερικοί μάλιστα θερμόαιμοι, κατάκοιτον όντα, συμπεριεφέρθησαν απρεπέστατα «και προπηλακισμούς και μυκτηρισμούς [χλευασμούς, εμπαιγμούς] παρά πολλών εδεχόμην» αυτός δε καρτερικώτατα υπέμενεν την συμπεριφοράν αυτήν, διαμαρτυρόμενος και προλέγων τα δυσάρεστα να ακολουθήσουν «προύλεγον και διεμαρτυρόμην πάσι» [«Προειδοποιούσα και διαμαρτυρόμουν προς όλους»]. Αυτά λαμβάνουν χώραν αργότερα το πρώτον εξάμηνον του 1423, διότι, ως γνωστόν, τον Ιούλιον του 1423, η Βενετική Σύγκλητος εγκρίνει τελικώς το κείμενον της συμφωνίας.
Ο ίδιος ο Συμεών διασώζει αντιπροσωπευτικά αποσπάσματα των εκρηκτικών εκείνων διαλογικών συζητήσεων ως εξής:
Πολιτικοί άρχοντες: Πρώτιστον μέλημά μας, Παναγιώτατε, πρέπει να είναι η ειρήνευσις και προστασία της πόλεως· τι μπορούν να μας προσφέρουν ο Επίσκοπος και η Εκκλησία· και χωρίς αυτά θα τα καταφέρωμε «Ει αρχιερεύς μεν ουκ έσται και ει μη την τάξιν έχει η εκκλησία, τα του κοινού δε ειρηνεύσειε και έχοι καλώς» [«Ακόμη κι αν δεν υπάρχει αρχιερέας και αν η Εκκλησία δεν διατηρεί την τάξη της, αρκεί μόνο τα πράγματα της πολιτείας να ειρηνεύσουν και να πάνε καλά].
Συμεών: Κι όμως το κατ’ εξοχήν αγαθόν, το οποίον πρέπει να περισώσωμεν, αδελφοί μου, και εις το οποίον όλοι μας πρέπει να αποβλέψωμεν είναι να διατηρήσωμεν όλοι μας ως κόριν οφθαλμού το ορθόδοξον φρόνημά μας ανόθευτον και να εμμείνωμεν εις τα δόγματα της ευσεβείας παρά το πλευρόν ιστάμενοι της Εκκλησίας και των εκπροσώπων της, διότι αν αυτά απεμπολήσωμεν τότε δεν αξίζει και να ζώμεν· «Τούτο ούτως αγαθόν τω κοινώ, το ορθοτομείν, το ορθοδοξείν, το υπό ποιμένα της εκκλησίας είναι και τάξιν και των νόμων της ευσεβείας αντέχεσθαι ει δ’ ουν, κρείττον γε το αποθανείν»
[«Αυτό είναι τόσο μεγάλο αγαθό για το σύνολο: το να διδάσκει κανείς την αλήθεια, το να ορθοδοξεί, το να βρίσκεται υπό την καθοδήγηση του ποιμένα της Εκκλησίας και να τηρεί την τάξη και τους νόμους της ευσεβείας· διαφορετικά, είναι προτιμότερο ακόμα και το να πεθάνει].
Πολιτικοί άρχοντες: Μα, και εις άλλας παρομοίας περιπτώσεις συμφωνίας, Παναγιώτατε, όπως εις την Κέρκυραν, εις την Κύπρον και εις άλλας νήσους του Αιγαίου, οι κάτοικοι δεν έχουν μεν ορθόδοξον αρχιερέα, εξακολουθούν όμως να παραμένουν χριστιανοί κάτι παρόμοιο στην χειρότερη περίπτωσι θα γίνη και με μας «Καθώς εκείσε ανεπίσκοποι μεν, χριστιανοί δε, και ημείς εσόμεθα» [«Καθώς και αν ακόμη θα είμαστε χωρίς ορθόδοξους επισκόπους, αλλά, πάντως, και εμείς θα είμαστε χριστιανοί»].
Ο Συμεών τους εξηγεί διά μακρών πόσον κακόν διά την πόλιν αυτήν θα είναι «το παραιτείσθαι ευθύς τα της πίστεως, ης θεμέλιος η αρχιερωσύνη τυγχάνει και τα της Εκκλησίας αρχαία και κάλλιστα έθη… αυτόν εκείνον γαρ τον καλόν ποιμένα τυπού Χριστόν μετά των αποστόλων αυτού και των εις αυτόν πεπιστευκότων η κεκτημένη αρχιερέα (πόλις). Διό και κατά πόλιν επισκόπους Παύλός τε εποίει και διετάξατο ποιείν και οι λοιποί των αποστόλων Χριστού τούτο δε μάλλον είχεν από των αποστόλων αυτών αρχήθεν η Θεσσαλονικέων»
[«Το να εγκαταλείπει κανείς αμέσως τα ζητήματα της πίστης, της οποίας θεμέλιο τυγχάνει να είναι η αρχιερωσύνη, καθώς και τα αρχαία και ωραιότατα έθιμα της Εκκλησίας… Διότι την εικόνα αυτού του ίδιου του Καλού Ποιμένα, δηλαδή του Χριστού μαζί με τους Αποστόλους του και όσους έχουν πιστέψει σε Αυτόν, κατέχει η πόλη που έχει αρχιερέα. Γι’ αυτό και ο Παύλος χειροτονούσε επισκόπους σε κάθε πόλη και έδωσε εντολή να χειροτονούνται, όπως έκαναν και οι υπόλοιποι από τους Αποστόλους του Χριστού· αυτό μάλιστα το έθιμο η πόλη των Θεσσαλονικέων το είχε εξαρχής, απευθείας από τους ίδιους τους Αποστόλους»].
Επειδή όμως ο Συμεών διαισθάνεται ότι εις μάτην αγωνίζεται να συνεννοηθή με τους πολιτικούς άρχοντας, αποβλέποντας εφήμερως εις την διατήρησιν των οφφικίων και των περιουσιών των, τα οποία όμως δεν ήσαν βέβαια ούτε και υπό βενετοκρατίαν, όπως τους το προέβλεψεν ο άγιος και απεδείχθη αληθής η μαρτυρία του, δέχεται την προσχώρησιν της πόλεως εις τους Βενετούς, υπό την προϋπόθεσιν όμως να διαπραγματευθή το εκκλησιαστικόν καθεστώς της πόλεως του Αγίου Δημητρίου μετά των Βενετών διά να περισώση ό,τι ηδύνατο από εκκλησιαστικής πλευράς.
Ο επ’ εσχάτων ειδικός μελετητής και εκδότης έργων του Συμεών D. Balfour αναφερόμενος εις την στάσιν του Συμεών έναντι των Βενετών και των Οθωμανών λέγει τα εξής σωστά: «Ο Συμεών προσηρμόσθη προς το βενετικόν καθεστώς, καταστάς σχεδόν δεσμώτης αυτού, θυσιάζων τον εαυτόν του, με αφοσίωσιν εις δύο παραδόξως συνδυασμένους κυριωτέρους σκοπούς, να σώση την πόλιν από τους Τούρκους και την Εκκλησίαν από τους Λατίνους».
Συνεχίζεται
Απόσπασμα από το βιβλίο της Ιεράς Μητρόπολης Θεσσαλονίκης, «Πρακτικά Λειτουργικού Συνεδρίου εις τιμήν και μνήμην του εν Αγίοις Πατρός ημών Συμεώνος Αρχιεπισκόπου Θεσσαλονίκης του Θαυματουργού 15.9.81», έκδοση Ιεράς Μονής Αγίας Θεοδώρας Θεσσαλονίκης, 1983.