Άγιος Γρηγόριος Παλαμάς
Ομιλία 61
Κατά τη δωδέκατη Κυριακή του Λουκά με θέμα,
Την παράδοξη θεραπεία των δέκα λεπρών
Όπου γίνεται λόγος και περί της ειρήνης προς τον Θεό και προς εαυτούς και προς αλλήλους
Όλα τα στοιχεία του παλαιού νόμου ήσαν συμβολικά και τυπικά και σκιώδη· γι’ αυτό ο νόμος αυτός εθεωρούσε και τη λέπρα εφάμαρτη και μιαρά και αποτρόπαια, και ονόμαζε ακαθάρτους τους λεπρούς και τους γονορρυείς [συμβολίζει τους ασελγείς, εκείνους που δεν μπορούν να συγκρατήσουν τα πάθη, τις σαρκικές τους ορμές] και εκείνους που τους έψαυαν και έγγιζαν κάθε νεκρό σώμα, υποδεικνύοντας με αινίγματα την ακαθαρσία των αμαρτανόντων στο Θεό και των συμπραττόντων με αυτούς και συναναστρεφομένων αυτούς.
Και διά μεν των λεπρών υπαινισσόταν τους δολερούς και πανούργους, τους θυμώδεις και μνησικάκους· όπως δηλαδή η λέπρα καθιστά τραχύ και ποικιλόχρωμο το δέρμα του σώματος, έτσι ο δόλος και η πονηρία και ο θυμός και η οργή καθιστούν ποικίλο και τραχύ το λογιστικό της ψυχής. Διά των λεπρών λοιπόν υπεδήλωνε τα τέτοια πάθη της ψυχής που ήσαν πολύ βαρύτερα από τη λέπρα, διά δε του γονορρυούς τον ασελγή· ενώ διά των εγγιζόντων νεκρό σώμα ο νόμος εκείνος ωνόμαζε ακαθάρτους τους κατά οποιοδήποτε τρόπο επικοινωνούντας ή και συναναστρεφομένους με τους αμαρτωλούς.
2 Αφού λοιπόν ο Κύριος εφάνηκε επάνω στη γη ως άνθρωπος από απερίγραπτο πέλαγος ευσπλαγχνίας, για να θεραπεύση τις ψυχικές νόσους μας και άρη την αμαρτία του κόσμου, εθεράπευσε κι’ αυτές τις ασθένειες, τις οποίες ο νόμος ωνόμαζε ακαθαρσίες· έτσι ώστε αν κάποιος νομίση ότι εκείνα είναι πραγματικά ακαθαρσία και αμαρτία, να ομολογήση τον Θεό που λυτρώνει τους ανθρώπους από αυτά, αν δε καλώς νομίση ότι εκείνα είναι σύμβολα της πραγματικής ακαθαρσίας και αμαρτίας, να καταλάβη από τα τελούμενα εκ μέρους του Χριστού γύρω από αυτά τα σύμβολα ότι αυτός ο ίδιος είναι που και την αμαρτία του κόσμου συγχώρησε και μπορεί να την καθαρίση.
Είναι δε δυνατό να ειπούμε και κάτι άλλο, καλά και αληθινά, όπως εγώ νομίζω· ότι, όπως ο Κύριος παραγγέλλει σ’ εμάς να ζητούμε τα πνευματικά (διότι, λέγει, «ζητείτε τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη του»), όταν δε εμείς ζητούμε αυτά τα ψυχωφελή και σωτήρια εκείνος υπόσχεται να δώση και τα σωματικά, λέγοντας, «και όλα αυτά θα προστεθούν σ’ εσάς», έτσι κι’ αυτός, αφού έκλινε τους ουρανούς και κατέβηκε από άνω στη γωνιά μας, όπως ευδόκησε, για να καθαρίση τις αμαρτίες μας, επιπροσθέτως χαρίζει και την ανόρθωσι των χωλών και την ανάβλεψι των τυφλών και την κάθαρσι των λεπρών, και γενικώς θεραπεύει κάθε νόσο του σώματός μας και κάθε μαλακία, διότι είναι πλούσιος σ’ ευσπλαγχνία.
3 Όπως λοιπόν ο ευαγγελιστής Λουκάς θα ειπή σήμερα, «ενώ ανέβαινε προς τα Ιεροσόλυμα και εισερχόταν σε κάποια πόλι κατά το δρόμο, συνήντησαν τον Κύριο δέκα λεπροί, οι οποίοι εστάθηκαν από μακριά και ύψωσαν φωνή». Καλώς επισημαίνει ο ευαγγελιστής ότι οι λεπροί τον συνήντησαν όχι όταν εισήλθε αλλά όταν εισερχόταν την πόλι· διότι δεν επιθυμεί ούτε έξω να αναμιγνύωνται αυτοί με τους υγιείς.
Ύψωσαν δε και τη φωνή, δηλαδή εφώναξαν, εξ αιτίας του μήκους της αποστάσεως, λέγοντας «Ιησού, επιστάτη, ελέησέ μας». Ιδέ το πάθος, ιδέ το αίσχος, ιδέ το άσχημο και βδελυκτό και αφύσικο άνθος, διότι τέτοιο είναι η λέπρα· ιδέ την εκτροπή της φύσεως, την αποστροφή των ανθρώπων, την απαρηγόρητη μόνωσι, και δεικνύοντας έλεος πρόσφερε τη θεραπεία. «Ιησού, επιστάτη, ελέησέ μας».
Φαίνεται ότι η φωνή των λεπρών είναι αξιολύπητη, δεν είναι όμως χαρακτηριστική αληθινά πιστού και συνετού ανθρώπου· διότι τον αποκαλούν, επιστάτη, πράγμα που δεν συνηθίζεται να λέγεται στα πρόσωπα που είναι εξουσιαστικά και δεσπόζουν κυριαρχικώς. Είναι όμως η δέησις ιδιάζουσα σε ανθρώπους που ελπίζουν ότι θα δεχθούν την ίασι, πράγμα που δεν δείχνει συνετή διάνοια, αν ο δυνάμενος να παράσχη την κάθαρσι σε δέκα λεπρούς, και μάλιστα από μακριά, δεν είναι Θεός.
4 Ο δε Κύριος, επειδή κατά το νόμο δεν επιτρεπόταν στους λεπρούς να συναναστρέφωνται τα γύρω του πλήθη, ώστε με τη διδασκαλία και τα θαύματα να οδηγηθούν προς την πίστι, τους ευσπλαγχνίζεται δωρεάν και τους καθαρίζει από τη λέπρα, ώστε, απαλλασσόμενοι από το κώλυμα για την συναναστροφή, να μπορούν και να συνυπάρχουν και να βελτιώνωνται.
Τους καθαρίζει δε πώς; Λέγοντας προς αυτούς, «πηγαίνετε, επιδείξατε τους εαυτούς σας στους ιερείς· ενώ δε επήγαιναν εκεί, εκαθαρίσθηκαν», διότι εκείνος που κρατεί τα πάντα με τον λόγο της δυνάμεώς του επρόσταξε να μεταβούν και, αφού υπήκουσαν, εχορήγησε την κάθαρσι.
Όπως δηλαδή ο δεσπότης του νόμου, εφαρμόζοντας για χάρι μας το νόμο, δεν προσκάλεσε κοντά του τους λεπρούς, ούτε τους άφησε να τον εγγίσουν, έτσι και μετά την παραχώρησι στις ελεεινές φωνές εκείνων, παρέχοντας την ίασι, τους στέλλει προς τους ιερείς πάλι κατά τον νόμο. Πραγματικά ο νόμος αυτός παρήγγελλε να μη δίδη τη μαρτυρία μόνος του ο λεπρός που καθαρίσθηκε αλλά να προσέρχεται στους ιερείς και να επιδεικνύη στους οφθαλμούς εκείνων κάθε μέλος του σώματός του και από εκείνους να παίρνη τη διαβεβαίωσι, ώστε να θεωρείται καθαρός.
Από τον τόμο «Γρηγορίου Παλαμά, έργα 11» των Πατερικών Εκδόσεων «Γρηγόριος ο Παλαμάς». Εισαγωγή, κείμενο, μετάφραση, σχόλια Παναγιώτης Κ. Χρήστου.
Επιμέλεια: Στ.Κ.