
Ένα χαρακτηριστικό σημείο
Υπάρχει στη Θεσσαλονίκη μοναστήρι μοναστριών, μεγάλο και πολυάνθρωπο, που γι’ αυτό ακριβώς, νομίζω, ονομάζεται βασιλικό1. Υπερέχει πραγματικά όλων των εκεί μοναστηρίων μαζί.
Σ’ αυτό εζούσε μία μοναχή ευλαβής και κοσμία, ονομαζομένη Ελεοδώρα. Αυτή αισθανόταν πόνους στο αριστερό μέρος της κεφαλής εξ αιτίας μοχθηρού και νοσηρού χυμού που είχε κατεβεί από άνω. Το ρεύμα ενοχλούσε κυρίως τον οφθαλμό κι’ εκεί συγκέντρωνε το μεγαλύτερο μέρος της οδύνης.
Και ήταν μεν αφόρητο το πάθος καθ’ εαυτό, ώστε να μένη ασύγκριτο, υπήρχε όμως υποψία σ’ αυτό για χειρότερα ακόμη, μη τυχόν χυθή από την φυσική του έδρα ο οφθαλμός εξ αιτίας της σφοδράς οδύνης.
Κάθε τέχνη ιατρών, των εντοπίων και των ξένων εξ ίσου, εξουδετερωνόταν από το μέγεθος του πάθους, όταν όμως επέρασαν σαράντα ημέρες εσταμάτησε απότομα η οδύνη, χωρίς να μεσολαβήση τίποτε εξωτερικό.
Ένας υμήν [λεπτή μεμβράνη] που έπεσε αμέσως τότε επικαλύπτει την κόρη και η ορατική δύναμις από αυτόν τον οφθαλμό εγκαταλείπει την ασθενή από εκείνη την ώρα, η οποία επονούσε όχι τόσο γι’ αυτό το πράγμα, ότι δηλαδή έσβησε τελείως ο οφθαλμός της, όσο για την στέρησι του περισσοτέρου μέρους της αναγνώσεως.
Το έτος μετά την πληγή αυτή ήταν προς το τέλος και είχε αρχίσει ο Γορπιαίος1 μήνας. Στη μονή αυτή ετελείτο λαμπρώς η εορτή των Γενεθλίων της Θεομήτορος, ήταν δε παρών και ο ιεράρχης [ο Άγιος Γρηγόριος Παλαμάς ο αρχιεπίσκοπος της Θεσσαλονίκης], συνεορτάζοντας με το ποίμνιο την παννυχίδα.
Όταν δε ο εσπερινός ευρισκόταν προς το τέλος, άρχισε διδασκαλικό λόγο και ομιλία προς τους παρόντας.
Ενώ δε όλοι, όπως συνήθως, ήσαν κρεμασμένοι από την διδασκαλία και τις ιερές Σειρήνες εκείνου, μετέσχε του νέκταρος των λόγων και η ασθενής στον οφθαλμό μοναχή, που παρίστατο κάπου αυτού μαζί με τις άλλες.
Η μοναχή, γεμάτη θάμβος και κατάνυξι στην ψυχή και με δάκρυα στους οφθαλμούς, απηύθυνε μεγάλες ευχαριστίες στον Θεό, διότι ενήργησε φιλανθρώπως, ώστε να έλθη ανάμεσά τους τέτοιος διδάσκαλος, και διότι και αυτή αξιώθηκε να γίνη συμμέτοχος τέτοιων λόγων.
Επί πλέον κατέκρινε για εσχάτη αφροσύνη, θράσος, τόλμη και δυσσέβεια κάποιους Κωνσταντινουπολίτες που χρησιμοποιούσαν εναντίον του ακόλαστη γλώσσα και επιχειρούσαν να τον διασύρουν. Λέγοντας όλα αυτά εκινούσε προς τον Θεό ικετήρια χέρια με πολλά δάκρυα, ώστε με τις ευχές αυτού και την προς τον Θεό παρρησία του και του πάθους που την κατείχε ν’ απαλλαγή και τον οφθαλμό να απολάβη όπως πρωτύτερα υγιή.
Αφού επέρασε την νύκτα με αυτόν τον τρόπο και με με τόσο λαμπρές ελπίδες (διότι, λέγει, δεν είχε κανένα δισταγμό ή αμφιβολία), όταν έφθασε η ώρα της ιεράς τελετής των μυστηρίων, των οποίων υπηρέτης και τελειωτής ήταν ο αρχιερεύς, πλησιάζει και αυτή, όπως παλαιά η αιμορροούσα στον Χριστό, όσο το δυνατό κρυφά, και, πιάνοντας την ιερατική στολή του μεγάλου ήρεμα και ακουμβίζοντάς την στο πάσχον μέλος, προσελκύει θαυμαστώς την από εκεί εκπηδήσασα δύναμι και θεραπεία.
Βέβαια τότε ήταν ακόμη αφανής η θεραπεία· όταν όμως ήλθε η νύκτα, κοιμίζεται με πολλά δάκρυα και ικεσίες, την δε μετά από αυτήν ημέρα – ω των υπερφυών και παραδόξων έργων σου Δέσποτα σηκώνεται βλέποντας καθαρώτατα, έχοντας μεμιάς καθαρόν και υγιή τον οφθαλμό, ώστε να μη φαίνεται ότι είχε σβήσει ποτέ και ότι είχε ξεχάσει για λίγο την φυσική του ενέργεια.
1 Είναι η μονή της αγίας Θεοδώρας [Θεσσαλονίκης].
2 Γορπιαίος είναι ο Σεπτέμβριος, όπως εσημειώθηκε κι’ αλλού. Η πρώτη Σεπτεμβρίου – αρχή της ινδίκτου – ήταν πρώτη του έτους στο Βυζάντιο και τα Γενέθλια της Θεοτόκου εορτάζονται την 8η του μηνός αυτού.
Απόσπασμα από το βιβλίο του Αγίου Φιλοθέου Κοκκίνου, «Βίος Γρηγορίου Παλαμά», των Πατερικών Εκδόσεων «Γρηγόριος ο Παλαμάς». Εισαγωγή, κείμενο, μετάφραση, σχόλια Παναγιώτης Χρήστου.
