
Άγιος Φιλόθεος Κόκκινος
Θαυμαστές ενέργειες του Γρηγορίου
Τα θαυμαστώς συμβάντα εκείνον τον καιρό [γύρω από την Ησυχαστική έριδα τα οποία έλαβαν ευρεία διάσταση μέσα στους κόλπους της αυτοκρατορίας] ποιος Θουκυδίδης ή Ηρόδοτος άλλος θα μπορούσε να τα διηγηθή αξίως στις λεπτομέρειες; Μάλλον τα περισσότερα θα τα παραχωρήσω στον φιλόσοφό μας τούτον [τον Άγιο Γρηγόριο Παλαμά], τον ανώτερο από όλους, τους δημηγόρους [αγορητές] και φιλοσόφους και σοφιστάς και ρήτορες, που κατά καιρούς εφιλοσόφησε, ποικιλοτρόπως στα θαυμαστά συγγράμματά του και στις επιστολές προς τους φίλους του· εγώ δε, αφού μνημονεύσω ένα ή δύο απ’ αυτά σύντομα, θα στρέψω τον λόγο πάλι προς τα προηγούμενα.
Διωριζόταν τότε από τους βασιλείς ηγεμών και στρατηγός της Πελοποννήσου καλός και αγαθός. Ήταν εξαιρετικά αφωσιωμένος σ’ αυτούς, όχι δε λιγώτερο φίλος της ευσεβείας και υπερασπιστής της ορθοδοξίας στα θεολογικά. Πολλοί φίλοι του έρχονταν σ’ αυτόν καθημερινώς, όταν ετοιμαζόμενος για την στρατηγία εκείνη και την αναχώρησι διέμενε ακόμη στη βασιλεύουσα· άλλοι επήγαιναν, επειδή θα εταξίδευαν μαζί του και θα συμμετείχαν στον ίδιο δρόμο και στην εξουσία στον τόπο εκείνο, υπηρετώντας ο καθένας σε θέσι κατά το αξίωμα, άλλοι δε απλώς λόγω φιλίας και συντροφιάς.
Μαζί με αυτούς ήταν και ένας από τους μαθητάς και φίλους του Ακινδύνου, διωρισμένος μεταξύ των υπαλλήλων του στρατηγού, καλός στην εμφάνισι λόγω ευγενούς καταγωγής, άσχημος όμως στον τρόπο τότε και υβριστής στην γλώσσα, αν και τούτον η δεξιά του Υψίστου τον ήλλαξε θαυμαστώς έπειτ’ από λίγο.
Σ’ αυτόν εγχείρισε ο διδάσκαλος Ακίνδυνος τα καλλίτερα συγγράμματά του κατά της ευσεβείας, συντεταγμένα σε ιαμβικά μέτρα, και τα στέλλει στους Πελοποννησίους, όπως ο μύθος παλαιά στους Θηβαίους την Σφίγγα [το μυθολογικό τέρας που έσπερνε τον θάνατο και τη συμφορά στην περιοχή] ή και ο χρόνος σ’ όλη την Ελλάδα την υπερήφανη εκείνη στρατιά των Περσών [τις ορδές των Περσών κατά τους Ελληνοπερσικούς πολέμους].
Και εκείνος μεν τα εκρατούσε στην μασχάλη, μελετώντας καθημερινώς και συζητώντας με τους παρόντας δεινά.
Κατά της ευσεβείας και του Γρηγορίου του προστάτη της απηύθυνε συνεχώς βλασφημίες, αντέλεγε δε σε όλους γενικώς όσοι είχαν ευσεβή στάσι και έλεγαν υπέρ αυτών, και πριν από όλους στο ίδιο τον κύριό του και στρατηγό. Αντιθέτως υπεστήριζε εντόνως τον Ακίνδυνο και τους δικούς του, φρονώντας και ισχυριζόμενος προς όλους ότι μόνο εκείνος είναι διδάσκαλος ευσεβείας.
Αλλ’ ο Θεός, φροντίζοντας για τη σωτηρία όλων διά μιας νυκτερινής οπτασίας εξαρπάζει από την ψυχοφθόρο βλάβη παραδόξως και τους Πελοποννησίους όλους και αυτόν τον ίδιο και διά του θαύματος στηρίζει όλους τους πιστούς.
Ιδού με ποιόν τρόπο.
Ήταν ξαπλωμένος στην κλίνη την νύκτα κοιμώμενος ο υπάλληλος που έφερε τα συγγράμματα στους κόλπους. Μερικοί από τους βασιλικούς δορυφόρους [απεσταλμένοι του βασιλιά] ήλθαν ξαφνικά, όπως ενόμισε, και τον διέτασσαν να σηκωθή και να τους ακολουθήση στην ειρκτή [στη φυλακή], σύμφωνα με σχετική διαταγή του βασιλέως.
Αυτός, ταραγμένος από φόβο, σηκώνεται αμέσως από την κλίνη γεμάτος ταραχή και αγωνία· σαν να συνήλθε κάπως και αποδίδοντας το επεισόδιο στη φαντασία, που πολλές φορές αναπλάττει και πράγματα ανύπαρκτα, ξαναξαπλώνει επάνω στο στρώμα και κοιμάται.
Αλλά και πάλι του εφάνηκε ότι παρουσιάσθηκαν οι ίδιοι βασιλικοί δορυφόροι και παρήγγειλαν τα ίδια με τα προηγούμενα· αναπηδά λοιπόν ομοίως από τα στρώματα κυριευμένος από μεγαλύτερη αγωνία και δέος, επειδή μάλιστα προ ολίγου έτυχε να δοκιμάση την βασιλική ειρκτή και ήσαν κάπως στη μνήμη του τα υπόγεια της εκεί ταλαιπωρίας.
Επάλαισε αρκετά προς τον εαυτό του με λογισμούς και ευρισκόταν σε απορία για την συνεχιζομένη φαντασία των ιδίων πραγμάτων.
Επειδή όμως, θεωρώντας το επεισόδιο ως όνειρο και φάσμα [ονειροφαντασία, αποκύημα της φαντασίας του], έπεσε και πάλι στα στρώματα, τον κατέλαβε σε λίγο πάλι ύπνος. Όταν δε ήλθαν πάλι εκείνοι της βασιλικής υπηρεσίας και διέτασσαν πάλι τα ίδια με τα προηγούμενα και μάλιστα εντονώτερα, αυτός, κατεχόμενος ακόμη από ύπνο, εφάνηκε να εκφράζη κάποια απορία προς εκείνους και να επιζητή να μάθη την αιτία της βασιλικής οργής.
Αυτοί δε αμέσως, σαν να υπεδείκνυαν τα κάτω από τη μασχάλη του πονηρά συγγράμματα της αιρέσεως, εδήλωσαν σαφώς την αιτία, λέγοντας, «διότι σπεύδεις να μεταφέρης στην Πελοπόννησο τις φλυαρίες του δυσσεβούς Ακινδύνου που φέρεις επάνω σου, οι οποίες θα συντελέσουν στην καταστροφή και απώλεια πολλών ανθρώπων· αν δεν τις απορρίψης τώρα κάπου μακριά, αποσπώντας συγχρόνως και την ψυχή σου από την κακίστη συνήθεια και συμπάθεια προς τέτοια πράγματα, δεν θ’ απαλλαγής από την επικειμένη οργή του βασιλέως».
Αυτός ενόμισε ότι είχε πεισθή στα λεχθέντα και ότι υποσχέθηκε προθυμότατα την εκπλήρωσι· αμέσως δε όταν απαλλάχθηκε από τον ύπνο, αφού εδιδάχθηκε άριστα από τα πράγματα ότι το όραμα ήταν θείο, επελήφθηκε του έργου κατά την υπόσχεσι. Αφού λοιπόν απέρριψε στους κόρακας τα κείμενα της αιρέσεως και έγινε πολέμιος των αιρετικών αντί φίλου, εκοιμήθηκε με ήσυχη την ψυχή την υπόλοιπη νύκτα, την επομένη δε ημέρα έφθασε κατά τη συνήθεια στην οικία του ηγεμόνος και ανήγγειλε αμέσως ενώπιον όλων την μεταστροφή του, ζητώντας συγγνώμη από τον Θεό και τους παρόντας για τις προηγούμενες απόψεις του, και έγινε προς όλους διαπρύσιος κήρυξ των θαυμασίων του Θεού.
Απόσπασμα από το βιβλίο του Αγίου Φιλοθέου Κοκκίνου, «Βίος Γρηγορίου Παλαμά», των Πατερικών Εκδόσεων «Γρηγόριος ο Παλαμάς». Εισαγωγή, κείμενο, μετάφραση, σχόλια Παναγιώτης Χρήστου.
