Αγίου Φιλοθέου Κοκκίνου
Βίος Γρηγορίου Παλαμά
6. Αφού επέρασαν δυο ημέρες εκινήσαμε από την Προύσα μαζί με τους οδηγούς μας κι’ εφθάσαμε τη δευτέρα ημέρα σ’ ένα λοφώδη τόπο, περιστοιχισμένο με βαθύσκια δένδρα [ο Άγιος Γρηγόριος Παλαμάς αναφέρεται στις μέρες της αιχμαλωσίας του στους Τούρκους]. Ο τόπος καταπνεόμενος από ανέμους άλλοτε εδώθε κι’ άλλοτε εκείθε των γύρω του ορεινών κορυφών αναβρύει ψυχρότατα νερά κι’ έχει κατεψυγμένο τον αέρα ακόμη και στον καιρό του θέρους. Γι’ αυτό και παραθέριζε εκεί ο κράτιστος ηγεμών των βαρβάρων.
7. Καθώς λοιπόν ωδηγήθηκα κι’ εγώ εκεί μαζί με τους άλλους αιχμαλώτους, στέλλεται ένας εγγονός εκείνου προς εμάς, με προσκαλεί, χωρίζοντάς με από τους άλλους αιχμαλώτους, και με καθίζει μαζί του επάνω σε μαλακό χορτάρι, ενώ γύρω του ήσαν ολίγοι άρχοντες. Αφού εκαθήσαμε παρετέθηκαν σ’ εμένα μεν οπωρικά, σ’ εκείνον δε κρέατα, και με παραγγελία εκείνου εφάγαμε, εγώ μεν τα οπωρικά, εκείνος δε τα κρέατα.
Καθώς ετρώγαμε, ερώτησε, αν εγώ δεν τρώγω ποτέ κρέας και για ποιο λόγο.
Ενώ δε εγώ αποκρινόμουν σ’ αυτό τα πρέποντα, έρχεται κάποιος απ’ έξω, ο οποίος δηλώνοντας την αιτία της καθυστερήσεώς του είπε, «μόλις τώρα κατώρθωσα να εκτελέσω τη διανομή της ελεημοσύνης, την οποία έχει καθωρισμένη ο μεγάλος εμίρης κάθε Παρασκευή». Και απ’ αυτό εξεκίνησε όχι μικρός λόγος περί ελεημοσύνης.
8. Ο Ισμαήλ (όπως ωνομαζόταν ο εγγονός του μεγάλου εμίρη) μ’ ερωτά, «ασκείται και σε σας η ελεημοσύνη;». Όταν δε εγώ είπα ότι η πραγματική ελεημοσύνη είναι γέννημα της αγάπης προς τον αληθινό Θεό και ότι εκείνος που αγαπά περισσότερο τον Θεό είναι και περισσότερο ελεήμων και αληθινά ελεήμων, εκείνος ερώτησε πάλι αν δεχώμαστε και αγαπούμε κι’ εμείς τον προφήτη τους Μαχούμετ.
Αφού εγώ απήντησα αρνητικώς, εκείνος εζήτησε την αιτία. Εγώ έδωσα ικανή ως προς τον ακούοντα απολογία και είπα «αυτός που δεν πιστεύει στους λόγους του διδασκάλου δεν είναι δυνατό ν’ αγαπά τον διδάσκαλο ως διδάσκαλο».
Τότε εκείνος λέγει, «τον δε Εσά (όπως εκαλούσε τον Χριστό) τον αγαπάτε μεν, λέγετε όμως ότι είναι σταυρωμένος».
Αφού δε εγώ συμφώνησα και με λίγα λόγια έλυνα το φαινομενικώς άτοπο, προβάλλοντας το εκούσιο και τον τρόπο και τη δόξα του πάθους και το απαθές της θεότητος, εκείνος ερώτησε πάλι «πώς εσείς προσκυνείτε το ξύλο και τον σταυρό;».
Καθώς δε παρουσίασα και γι’ αυτό προς αυτόν απολογία, την οποία έδωσε ο Θεός, προσθέτοντας ότι, «και συ δέχεσαι εκείνους που τιμούν την σημαία σου, ενώ δυσανασχετείς σοβαρά προς τους ατιμάζοντας αυτήν, σημαία δε και τρόπαιο του Χριστού είναι ο σταυρός», θέλοντας εκείνος να ειρωνευθή και διασύρη τα δικά μας ως απρεπή, λέγει, «αλλά εσείς λέγετε ότι ο Θεός έχει λάβει και γυναίκα, αφού ισχυρίζεσθε ότι αυτός εγέννησε Υιόν».
9. Προς αυτόν είπα πάλι εγώ: «Οι Τούρκοι λέγουν ότι ο Χριστός είναι Λόγος του Θεού και ότι εγεννήθηκε από την παρθένο Μαρία, την οποία εμείς δοξάζομε ως Θεοτόκο. Αν λοιπόν η Μαρία, που εγέννησε κατά σάρκα τον Χριστό, δεν έλαβε άνδρα και δεν εχρειαζόταν άνδρα, επειδή εγέννησε κατά σάρκα τον Λόγο του Θεού, πολύ περισσότερο ο Θεός, γεννώντας τον Λόγο του ως ασώματο ασωμάτως και θεοπρεπώς, δεν είχε γυναίκα και δεν είχε ανάγκη γυναικός, όπως νομίζετε σεις όχι καλώς».
Ούτε προς αυτό όμως δεν διατέθηκε εκείνος αγρίως, αν και όπως λέγουν όσοι τον γνωρίζουν, αυτός έχει τα πρωτεία στη σκληρότητα και μανία κατά των Χριστιανών.
* Τα παρατιθέμενα τεμάχια [αποσπάσματα [προέρχονται από την επιστολή του Αγίου Γρηγορίου προς την ίδια Εκκλησία [12-15-], εκδιδομένην στον τόμο Α’ των έργων του (Π. Χρήστου, Γρηγορίου του Παλαμά Συγγράμματα, τ. Α’ Θεσσαλονίκη 1984). Τα τμήματα αυτά περιέχουν την συζήτηση του Γρηγορίου με τον Ισμαήλ εγγονό του εμίρη Ορχάν.
Από το βιβλίο του Αγίου Φιλοθέου Κοκκίνου, «Βίος Γρηγορίου Παλαμά» των Πατερικών Εκδόσεων «Γρηγόριος ο Παλαμάς». Εισαγωγή, κείμενο, μετάφραση, σχόλια Παναγιώτης Χρήστου.