Περί της Ιεράς τελετής της Θείας Λειτουργίας
Κεφάλαιον Α’
Η ιερά Λειτουργία ονομάζεται και Ευχαριστία, κοινωνία, και μυσταγωγία.
ΑΡΧ. Εγώ εις τούτο σας ευχαριστώ, αδελφέ· διότι διά μέσου υμών και εγώ εις ο τούτο παρακινούμενος μανθάνω μερικά αναγκαία, το οποίον και δεν εντρέπομαι να ομολογήσω. Διά σας λοιπόν και διά εμέ θέλω είπει ακόμη και τώρα τα κατά δύναμιν.
Ακόλουθον είναι να ομιλήσωμεν διά την φρικτήν και θείαν Λειτουργίαν, επειδή ούτω και ο μέγας Διονύσιος κάμνει την διδασκαλίαν του ομιλών δήλα δη μετά την τελετήν του θειοτάτου Μύρου δι’ αυτήν την Θείαν Λειτουργίαν. Αλλ’ ας μη μας υποπτεύση τις αυθάδης μήτε να μας κατηγορήση έπαρσιν, διότι επιχειρούμεν να είπωμεν διά τόσον μέγιστα πράγματα, τα οποία τα εξήγησαν άνθρωποι άγιοι και Αποστολικοί, και τοιούτοι οι οποίοι υψώθησαν υπεράνω των ουρανών, και εδιδάχθησαν Θεού άρρητα μυστήρια.
Επιχειρώ λοιπόν όχι διά να είπω περισσότερα, μη γένοιτο Κύριε να μοι έλθη παντελώς η τοιαύτη υπερηφάνεια, και διά να είπω κάλλιον βλασφημία, αλλ᾽ επειδή και αγιάζομαι κατά τον νουν από όσα ελαλήθησαν από εκείνους, και ως τέκνον και δούλος αυτών οδηγούμαι εις φως θειοτέρας γνώσεως, από όσα εκείνοι ουρανίως συνέγραψαν δανειζόμενος, όσον είναι δυνατόν εκείνα, τα οποία είπαν, αυτά και εγώ φέρω εις το φανερόν και διδάσκω με αγάπην και εις εμέ και εις τους αδελφούς, και τούτο το οποίον είναι εντολή εκείνων και πρόσταγμα.
Και επειδή με τας ευχάς των αξιούμεθα της χάριτος, αναγκαίον είναι να εξετάζωμεν και να φροντίζωμεν δι’ εκείνα τα θεία, τα οποία ενεργούμεν, επειδή και δι’ αυτό το τέλος και αυτοί εξήγησαν τα θεία.
Λοιπόν τα περί ιεράς Λειτουργίας, την οποίαν ο ισαπόστολος ιερός Διονύσιος ονομάζει Ευχαριστίαν και Κοινωνίαν, από αυτόν και από τους λοιπούς άλλους ομοίους αυτού λαμβάνοντες αφορμήν, και εις άλλα τα είπομεν κατά την δύναμίν μας και ωμιλήσαμεν διά τον θείον ναόν, και διά τα ιερά ενδύματα και διά την θείαν μυσταγωγίαν.
Τώρα όμως επομένως εις τα ειρημένα σύντομα θέλομεν ερμηνεύσει όσον δυνάμεθα τα περί τούτου, τόσον διά την σειράν του λόγου όσον και διά την τάξιν των μυστηρίων.
Η Κοινωνία λοιπόν είναι η ένωσις Θεoύ με ημάς, θέωσις ιδική μας, αγιασμός, χάριτος πλήρωσις, έλλαμψις, εμπόδιον παντός εναντίου, χορηγία παντός καλού· και τι άλλο; παρά Θεού σύγκρισις, ήγουν ένωσις και κοινωνία. Αυτή είναι μυστήριον μυστηρίων, αγίων αγιασμός, και ούτως άγιον αγίων και των τελετών όλων τελετή και εξουσιαστής των τελετών και τελεστική επειδή και ο μόνος τελετάρχης του Θεού λόγος την έκαμεν αυτήν και την παρέδωκε και αυτός είναι αυτή η τελετή και μας την παρέδωκεν αυτήν διά να μένη με ημάς.
Ο δε θείος Διονύσιος συνάζων αυτήν την μεγίστην τελετήν με την μεγίστην φράσιν και έννοιαν, με συντομίαν παραδίδει όλα τα περί αυτής και τα θεωρεί λαμπρότατα, καθώς κάμνει και διά τα επίλοιπα μυστήρια.
Ημείς δε όντες ασθενείς και αδύνατοι και έσχατοι μαθηταί από τους μαθητάς αυτού, πώς να ίδωμεν και να καταλάβωμεν εκείνα τα οποία γράφει εκείνος; όμως όσα ηδυνήθημεν διά φωτισμόν των ψυχών μας να μάθωμεν από αυτόν και από τους επιλοίπους ακόμη διαδόχους της χάριτος αυτού και θείους πατέρας μας, θέλομεν είπει κατά το δυνατόν μας, καθώς εζητήσατε.
Διά τούτο και θέλομεν επιμεληθή να ομιλήσωμεν δι’ όλα εκείνα τα οποία γίνονται εις την πρόθεσιν και εις το θυσιαστήριον, εξετάζοντες όσον δυνάμεθα ποίους λόγους έχει έκαστον· και λοιπόν λέγομεν με την βοήθειαν του Χριστού.
Απόσπασμα από το βιβλίο Συμεών Αρχιεπισκόπου Θεσσαλονίκης, τα «Άπαντα» των εκδόσεων Ρηγόπουλος.
Επιμέλεια: Στ.Κ.