Αγίου Γρηγορίου Παλαμά
Ομιλία 49
Ανάμεσα στους Αγίους Μεγαλομάρτυρα και θαυματουργό και μυροβλύτη Δημήτριο
«Σ’ εμέ είναι πολύτιμοι οι φίλοι σου, Θεέ, οι αρχές των είναι πολύ δυνατές», λέγει εκείνος ο Δαβίδ, ο θειότερος από τους ανέκαθεν ψαλμωδούς. Αρχές του χορού των Αποστόλων είναι οι κορυφαίοι, του καταλόγου των προφητών οι επώνυμοι της θεοπτίας, των δε ιερών διδασκάλων και όλης της ομηγύρεως των οσίων όσοι ωνομάσθηκαν μεγάλοι κατά την επαγγελία του κοινού Σωτήρος, όπως και των μαρτύρων του Χριστού οπωσδήποτε οι μεγαλομάρτυρες.
Ανάμεσα σ’ αυτούς τους τελευταίους διαπρέπει λαμπρώς εξέχοντας από τους περισσοτέρους ο άγιος που υμνείται και τιμάται εξαιρέτως από εμάς, ο εντόπιος και συμπολίτης μας πολιούχος, το μέγα θαύμα της οικουμένης, το μέγα ωράισμα της Εκκλησίας, ο σε όλα σπουδαίος και θαυματουργός και μυροβλύτης Δημήτριος.
Αλλά τάχα ανάμεσα μεν στους μάρτυρες αυτούς είναι σαν ανάμεσα στα άστρα μέγας φωστήρ έχοντας τη θέσι της αΐδιας ζωής και περιλαμπόμενος λαμπρώς με τις θεαυγείς ακτίνες και υπερβάλοντας σε λάμψι τους περισσοτέρους, προφητική δε χάρι δεν απέκτησε;
Ή, ενώ καταγλαΐσθηκε με προφητική δύναμι, απαξιώθηκε αποστολικής και διδασκαλικής διακονίας και προεδρίας;
Ή, ενώ ήταν εμπράκτως στολισμένος με αυτές, υστέρησε σε άσκησι οσίων και της κατά το παράδειγμα τούτων λαμπρότητος διά βίου;
Όχι βέβαια. Αλλά άλλους ακολουθώντας, με άλλους εξισούμενος, άλλων προιστάμενος, και μερικούς υπερβάλλοντας κατά πολύ, παραμένει σε όλα μοναδικός ή μαζί με ολίγους· μόνος του κρατεί μέσα του μαζεμένα όλων τα χαρίσματα, όπως συν Θεώ θα αποδείξεη ο λόγος στη συνέχεια και μόνος του δικαιούται να καρπώνεται όλες μαζί τις ευφημίες που οφείλονται σε όλους.
Εμείς λοιπόν που δεν επαρκούμε ούτε για ένα, δεν λέγω όμιλο ή μια σειρά, αλλά ούτε για ένα πρόσωπο της σειράς, τι θα ειπούμε, και μάλιστα με τέτοια μορφή λόγου, προς αυτόν που συνάρμοσε θείως τα χαρίσματα όλων σε θειότητα ενός βίου και είναι σε όλα απρόσιτος στην ουσία;
Ο πόθος όμως πιέζει να ομιλήσωμε κατά δύναμι και ο καιρός ζητεί τον επίκαιρο λόγο και το χρέος επιβάλλει να θαυμάζωμε με το λόγο το υπέρλογο μεγαλείο του μάρτυρος. Διότι εφιλοτιμήθηκε να επιδείξη από την αρχή έως το τέλος στις υπέρ λόγο υπεσχημένες από τον Θεό αμοιβές και διαγωγή κατάλληλη, όσο επέτρεπε η φύσις.
3 Και ήταν σχεδόν όλα μαζί από την παιδική ηλικία, στήλη στερεά και ακαθαίρετη κάθε καλού, άγαλμα ζωντανό και αυτοκινούμενο κάθε αρετής, εστία και συστοιχία θείων και ανθρωπίνων χαρίτων, βίβλος ζωντανή και λαλούσα προς δόξα και διδασκαλία του ανωτέρου· χαρούμενο και παράξενο κράμα όλων των καλών, κοινή και κοινωφελεστάτη φιλοτιμία κάθε αγαθού· και, για να ειπώ τα της Γραφής, και φοίνιξ που ανθεί σαν εκείνος ως δίκαιος και «ελαία καρπερή στον οίκο του Θεού» και δένδρο φυτευμένο κοντά στα ρεύματα των υδάτων του Πνεύματος· μόνο που το μεν ψαλμικό δένδρο «δίδει τον καρπό στον καιρό του», αυτός όμως είχε και έχει κάθε εποχή καιρόν ανθοφορίας και καρποφορίας μαζί· και όπως εκείνου του δένδρου το φύλλο δεν θα πέση ποτέ κατά το γεγραμμένο, έτσι και τούτου μαζί με τα φύλλα δεν θα πέσουν ούτε το άνθος ούτε ο καρπός, μεταδιδόμενα σε όσους προσέρχονται πιστώς χωρίς να εκλείπουν.
4 Και ως προς μεν το ότι έφερε τα πάντα μαζί και κατά τον σολομώντειο λόγο σε ολίγον χρόνο εγέμισε μακρά έτη, ο Δημήτριος είναι εκείνη η ράβδος του Ααρών, βλαστός θαλερός της ευσεβείας, πολυαγάπητο άνθος, καρπός θαυμάσιος και θεοειδής, μάλλον δε ράβδος και θείο σκήπτρο του αιωνίου αρχιερέως Χριστού, εάν δε θέλης ο Δημήτριος είναι και βακτηρία αειθαλής και θεοειδής του Χριστού του οποίου τύπος ήταν ο Ααρών.
Και αυτός μεν ήταν τύπος του Χριστού, του δε Δημητρίου που διατελεί σ’ όλα καλό σκήπτρο του Χριστού τύπος ήταν η ράβδος εκείνη, που συγχρόνως εβλάστησε και άνθησε και τους καρπούς παρήγαγε και εμέστωσε θείως.
Διαφέρει δε ο Δημήτριος από εκείνη τη ράβδο, όσο είναι εύλογο να διαφέρη από ένα τύπο πολύ προς το καλύτερο όποιος καθιστά ύστερα δικό του κάθε τι που είναι καλό, κατά την γενναιότητα και τη μεγαλοπρέπεια των ηθών και των έργων και των θαυμάτων.
Ως προς δε το ότι παρέχει αμειώτως και ατελειώτως στους προσερχομένους το πλήθος θα ελέγαμε των χαρίτων, ομοιάζει με φωτοφόρο δένδρο, αφού μεταδίδει ασταμάτητα τους καρπούς σαν ακτίνες και παρέχει κατά κόρο στους προσερχομένους τα κάλλιστα και θειότατα, ενώ ο ίδιος είναι πάντοτε γεμάτος από τέτοια αγαθά, σαν ήλιος παντοειδούς ευεργεσίας ή αστείρευτη πηγή χαρίτων ή πέλαγος θαυμάτων ανεξάντλητο ή άβυσσος ανεκδιήγητος ορατών και αοράτων αγαθών.
Απόσπασμα από την 49η ομιλία του Αγίου Γρηγορίου του Παλαμά, αρχιεπισκόπου Θεσσαλονίκης, όπως δημοσιεύεται στον τόμο, «Γρηγορίου Παλαμά, έργα 11» των Πατερικών Εκδόσεων «Γρηγόριος ο Παλαμάς».