Αγίου Γρηγορίου Παλαμά
Ομιλία 49
Ανάμεσα στους Αγίους Μεγαλομάρτυρα και θαυματουργό και μυροβλύτη Δημήτριο
Συνέχεια από εδώ: https://agiatheodora.gr/agios-grigorios-palamas-o-agios-dimitrios-apotelei-pnevmatiki-kalloni-pagkosmia-kai-yperkosmia/
11 Τώρα μεν λοιπόν, καλλιεργώντας με αυτόν τον τρόπο τις ψυχές των ανθρώπων ή συλλαμβάνοντάς τους κατά την επαγγελία του Χριστού προς τον Πέτρο, είχε τον λόγο όργανο για σωτήρια καλλιέργεια και θήρα [κυνήγι. Εδώ: για ιεραποστολή]. Άλλοτε δε κτίζοντας για τον Θεό ναό με λίθους ζωντανούς και πραγματικά πολυτίμους, είχε τον λόγο ως κατάλληλο εργαλείο.
Όταν δε συγκροτούσε τον πόλεμο προς τους αντιθέτους στον Χριστό, και μάλιστα προς τους ορατούς πολεμίους του Θεού που ενεργούνται διά των αοράτων, τα πάντα ήταν γι’ αυτόν ο λόγος, από το θείο Πνεύμα χορηγούμενος και κινούμενος και ενισχυόμενος, ρυθμιζόμενος και μετασκευαζόμενος προς το χρήσιμο. Κι’ έτσι, κατά το γεγραμμένο περί του πρωταγωνιστού των μαρτύρων, κανείς δεν μπορούσε ν’ αντισταθή στου Δημητρίου «τη σοφία και το Πνεύμα, με το οποίο ωμιλούσε».
12 Εγώ και τη στρατιωτική στολή και το δακτυλίδι στο χέρι και το υπατικό επώμιο [το επίσημο, πολυτελές ένδυμα που φορούσαν οι ύπατοι της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας], το οποίο εφορούσε ο μάρτυς αφού έλαβε τον βαθμό από τον τότε βασιλέα27, θεωρώ ότι υπήρξαν σύμβολα του από τον αληθινό βασιλέα μυστικώς δοσμένου διδασκαλικού και καθοδηγητικού αξιώματος.
Γι’ αυτό και η θεία χάρις του Θεού ύστερα εθαυματούργησε δι’ αυτού αφθόνως. Έπρεπε δε πάντως ο από την αρχή απατεών να απατηθή σοφώς, για να μη προετοιμάση προώρως τον θάνατο του μάρτυρος και για να μη τρυγηθή έως το τέλος πριν ακόμη πεφθή ο καρπός της αιώνιας αποθήκης, ώστε, αφού πέση στη γη διά του σώματος, να μη φέρη πολύν καρπό εξ αιτίας της άκαιρης πτώσεως.
Αλλά μόλις είδε το αποτέλεσμα των συμβόλων εκείνων ο ολοφάνερος φθόνος, μη μπορώντας να υποφέρη, ερεθίζει τους υπηρέτες της πλάνης εναντίον του αντιπάλου της πλάνης και αυτοί, αφού συνέλαβαν τον διώκτη της απάτης τον προσάγουν στον βασιλέα της απάτης, τον Μαξιμιανό δηλαδή, κι’ έτσι ο Δημήτριος κατέρχεται προς το στάδιο του μαρτυρίου, ο από παιδί γεμάτος άρρητα χαρίσματα, ο σε όλα σοφός και δίκαιος, όσιος και απόστολος, παρθένος και πάναγνος, και δεν είναι υπερβολή, αγαπημένος από τον Χριστό μαθητής ή παιδί ή φίλος άκρος και οικειότατος, μάλλον δε όλα μαζί, αφού έφθασε όλα όσα είναι αγαπητά στον Θεό, λογισμούς και λόγους και πράξεις.
13 Γνωρίζω καλά, ποθείτε όλοι να μάθετε και τον τρόπο της κρατήσεως, καθώς και πού και πώς αναζητούμενος από τους δημίους συνελήφθηκε. Υπάρχει μια στοά, υπόγεια στο ναό της Αειπαρθένου και Θεομήτορος, που ονομάζεται Καταφυγή. Σύμφωνα με παλαιό έθιμο σ’ αυτό το σημείο ξεκινούν κάθε χρόνο την πανήγυρι του μεγαλομάρτυρος και από εκεί ανερχόμενοι διά της λεωφόρου με ύμνους προς αυτόν αναβαίνουν σ’ αυτό το σημείο και ολοκληρώνουν την εορτή.
Όταν λοιπόν επικρατούσε η ασέβεια, επειδή η λατρεία της ευσεβείας δεν μπορούσε ν’ ασκήται ελεύθερα, ο μάρτυς διείσδυε σ’ εκείνα τα υπόγεια, μετέδιδε στους φοιτητάς την ουράνια διδασκαλία και παρουσίαζε τη θρησκεία των Χριστιανών κι’ ετελούσε αφόβως τη λατρεία της για τους από την ασέβεια, σαν πολυκύμαντη ταραχή, καταφεύγοντας σ’ αυτόν ως γαλήνιο λιμένα της ευσεβείας· κι’ έτσι ο θειότατος μάρτυς ήταν τότε καταφυγή όλων όσοι επιθυμούσαν να ευσεβούν· από αυτό δε και ο τόπος ωνομάσθηκε Καταφυγή.
14 Καθώς έμαθαν τούτο οι διωρισμένοι από τον Μαξιμιανό τον Ερκούλιο28 να αναζητούν τους συνηγόρους της ευσεβείας, και εγνώρισαν ότι ο μάρτυς εκεί εδίδασκε το λαό, εξεμάνησαν πολύ περισσότερο, επειδή είδαν το συγκεντρωμένο πλήθος να προσέχη στους λόγους του Δημητρίου σαν φωνές του Θεού, ορμούν εναντίον του ως διδασκάλου, αφού διεσκόρπισαν το πλήθος.
Αφού δε τον συνέλαβαν, τον ωδήγησαν διά μέσου αυτής της λεωφόρου και τον παρουσιάζουν στον Μαξιμιανό που κάπου εδώ διέμενε και παρακολουθούσε με πολλή ηδονή τις ανθρωποκτονίες του Λυαίου. Εκείνος, αφωσιωμένος στην τέρψι του, προστάσσει να κρατηθή εδώ κατάκλειστος ο άγιος, όπου και υπέστη το μαρτύριο.
Αυτά αναπαριστάνοντας εμείς φυσικά κάθε χρόνο, εκεί μεν κάμομε την αρχή της πανηγύρεως, εδώ δε [στον ναό του Αγίου Δημητρίου] την τελείωσι29. Διότι και ο μάρτυς με αυτή την πορεία είχε συρθή τότε σε σφαγή για τον Χριστό, προσκαλούμενος σε μεγάλη εορτή και διασκέδασι.
27. Εννοείται ο Γαλέριος, του οποίου το τριπλό όνομα είναι Γαλέριος Βαλέριος Μαξιμιανός. Παρακάτω ονομάζεται απλώς Μαξιμιανός.
28. Αυτοκράτωρ στην Θεσσαλονίκη ήταν ο Γαλέριος Βαλέριος Μαξιμιανός, όχι ο Ερκούλιος.
29. Η πομπή ξεκινούσε από την Καταφυγή, ανέβαινε από τη λεωφόρο, δηλαδή την Εγνατία, επαιρνούσε από την Αχειροποίητο, όπου άλλοτε ετελείτο ο εσπερινός, και κατέληγε στο ναό του Αγίου Δημητρίου. Η Καταφυγή λοιπόν ίσως ήταν στο χώρο γύρω από την Παναγία Χαλκέων.
Συνεχίζεται
Απόσπασμα από την 49η ομιλία του Αγίου Γρηγορίου του Παλαμά, αρχιεπισκόπου Θεσσαλονίκης, όπως δημοσιεύεται στον τόμο, «Γρηγορίου Παλαμά, έργα 11» των Πατερικών Εκδόσεων «Γρηγόριος ο Παλαμάς».