Άγιος Γρηγόριος Παλαμάς
Ομιλία 31*
Συνέχεια από εδώ: https://agiatheodora.gr/agios-grigorios-palamas-efanerothike-i-aionios-zois-as-tin-kerdisome-oso-boroume-dia-ton-areton/
8 Αλλά για ποιο λόγο ο Κύριος, αφού είπε, μακάριοι είναι οι πτωχοί, προσέθεσε «τω πνεύματι»;
Για να ξεχωρίση από την αθλία την μακαρία πτωχεία και για να συμπεριλάβη όλη τη μακαριζομένη πτωχεία σε συντομία, και επί πλέον για να μας διώξη το αίτιο της μακαριότητος· διότι το πνεύμα μας ως πρωτοπαθές, όταν μεν έχη καλώς και θεοφιλώς μάς κάμει μακαρίους, όταν δε διάκειται κακώς και θεομισώς μας καθιστά αθλίους· και γι’ αυτό ο Κύριος από αυτό έκαμε την αρχή των μακαρισμών.
Υπάρχουν δε τρεις πτωχείες μία είναι η σχετική με τα έσοδα και την περιουσία του καθενός, που είναι η στενότης των αναγκαίων για τη ζωή, στην οποία το εντελώς αντίθετο είναι ο πλούτος, κατά τον ειπόντα, «πλούτο και πτωχεία μη μου δώσης».
Άλλη πτωχεία είναι η σχετική με το σώμα του καθενός, όταν από την πολύ λιτή δίαιτα και την ολιγοτροφία είναι κάτισχνο, κατά τον ειπόντα, «τα γόνατά μου ασθένησαν από την νηστεία κι’ η σάρκα μου αλλοιώθηκε για έλαιο».
Άλλη πτωχεία είναι το μετριοπαθές και συνεσταλμένο φρόνημα της ψυχής, που είναι η ταπείνωσις του πνεύματος της ψυχής μας, της οποίας το αντίθετο είναι η υπερηφάνεια.
Εκείνες οι δύο λοιπόν, δηλαδή η πτωχεία της περιουσίας και του σώματος, αν μεν είναι συνημμένες με το ταπεινό φρόνημα της ψυχής, είναι άξιες μακαριότητος αν δε είναι χωρισμένες από την ταπείνωσι με υπερηφάνεια, είναι πραγματικά γεμάτες αθλιότητα. Διότι είναι κανείς πτωχός κατά την περιουσία ή κατά το σώμα είτε εκουσίως είτε ακουσίως.
Αν λοιπόν είναι κανείς ακουσίως πτωχός, δεν έχη δε την από τη μετάνοια παραγομένη στην ψυχή αγαθή διάθεσι, την ταπείνωσι, δεν υπομένη γενναίως την ακουσίως ενυπάρχουσα σ’ αυτόν πτωχεία, αλλά γογγύζη κατά του Θεού και καταφέρεται εναντίον της δικαιοτάτης προνοίας του σαν να μη είναι τέτοια, και κατατρέχη τους ανθρώπους πολυτρόπως, μη αποβλέποντας προς τον Θεό που κανένας δεν καταισχύνθηκε ποτέ, εφ’ όσον ήλπιζε σ’ αυτόν, και μη περιορίζοντας τις δαπάνες και εξασφαλίζοντας με τα χέρια του τη ζωή του ή ζητώντας με ταπείνωσι από τους ευπόρους· αλλά γενόμενος η κλέπτης, λωποδύτης, τυμβωρύχος, άρπαξ, ή παράσιτος, συκοφάντης, ψεύστης, υποκριτής, ενώ προς τους πλουσίους τηρεί στάσι αγενή και δολοπρεπή με την ελπίδα να αποκτήση κάποια έσοδα από αυτούς· άραγε δεν είναι αθλιώτατος ο τέτοιος πτωχός, μάλλον δε οι τέτοιοι πτωχοί, και τελείως ξένοι προς τους μακαριζομένους από τον Χριστό;
10 Εάν δε ευρεθή κανείς να είναι εκουσίως πτωχός, που πράττει τούτο μάλλον από κάποια υπεροψία και όχι με ταπείνωσι και να μη αποποιήται την τρυφή και τον πλούτο για την επαινετή πτωχεία του πνεύματος, αυτός είναι σχεδόν παραπλήσιος με τους δαίμονες· διότι σ’ εκείνους ανήκει η με υπερηφάνεια ατροφία και ακτημοσύνη.
Γι’ αυτό λέγει ο Κυύριος «μακάριοι είναι οι πτωχοί κατά το πνεύμα», δηλαδή εκείνοι που για την εσωτερική και μέσα τους ταπείνωσι του φρονήματος της ψυχής δέχονται και την από την εγκράτεια του σώματος προερχομένη πτωχεία και θεωρούν την ακτημοσύνη ποθητότερη από κάθε πλούτο.
Αυτοί, και αν κάτι από αυτά τους έλθη ακουσίως, διά της υπομονής και της ευχαριστίας κάμουν το αγαθό εκούσιο για τους εαυτούς των αυτών ακριβώς είναι η βασιλεία των ουρανών.
Συνεχίζεται
*Εκφωνήθηκε στη λιτανεία κατά την πρώτη Αυγούστου κατά την πρόοδο του Σταυρού, τελουμένη την 1η Αυγούστου κατ’ έτος.
Απόσπασμα από το βιβλίο, «Γρηγορίου Παλαμά έργα 10», των Πατερικών Εκδόσεων «Γρηγόριος ο Παλαμάς». Εισαγωγή, κείμενο, μετάφραση, σχόλια Παναγιώτης Χρήστου.
Επιμέλεια: Στ.Κ.