Ιωάννης Ε. Αναστασίου*
Ο πατριάρχης Φιλόθεος Κόκκινος ως αγιολόγος
Συνέχεια από εδώ: https://agiatheodora.gr/ioannis-e-anastasiou-mystikes-ebeiries-ton-agion-anysias-kai-savva-tou-dia-christon-salou/
Στο βίο του Αγίου Γρηγορίου του Παλαμά ο πατριάρχης Φιλόθεος δεν παραλείπει να μας αναφέρει ησυχαστικά βιώματα και εμπειρίες. Ο Άγιος Γρηγόριος το δεύτερο χρόνο που ήταν στο Άγιο Όρος «εφέρετο προς τον Θεόν με νηστείες και αγρυπνίες, με συμμάζωξιν των λογισμών και ακατάπαυστον προσευχήν και επρόβαλε την Θεοτόκον οδηγόν ομού και προστάτην και μεσίτριαν και κάθε ώραν και στιγμήν με προσευχάς έβανεν έμπροσθεν εις τους οφθαλμούς του την βοήθειάν της»46.
Η Θεοτόκος έστειλε τον ευαγγελιστή Ιωάννη και του υποσχέθηκε ότι θα τον βοηθήσει στην τωρινή ζωή και αυτό γέμισε την καρδιά του με άρρητη ευφροσύνη. Η ψυχή του έγινε κατοικητήριο όλων των πνευματικών καλών και κυρίευσε όχι μόνον όλα τα άλογα πάθη και τις ορέξεις με την υπερβολική άσκηση που έκανε, αλλά και τις φυσικές ανάγκες, και ενώ είχε σώμα αγωνιζόταν να γίνει ασώματος· νίκησε τον ύπνο και έμεινε άυπνος τρεῖς ὁλοκλήρους μῆνες, ωσάν να ήταν άσαρκος· μόνο λίγο κοιμόταν μετά το φαγητό, για να μη σαλέψει ο νους του.
Διδάχθηκε από άλλον Γρηγόριο Κωνσταντινουπολίτη τα υψηλότατα μυστήρια της νοεράς ενεργείας και της ακροτάτης θεωρίας του Θεού και ησυχάζοντας εκεί κατά μόνας ηξιώθη να λάβει παρά Θεού πολλά μυστικά χαρίσματα, τα οποία είναι αδύνατον να παραστήσει τινάς με λόγον»47.
Την εσπέρα της ακολουθίας των αγίων παθών απέσπασε τον νουν του ενταυτώ και από τας φλυαρίας εκείνων και «τον έστρεψεν εις τον εαυτόν του και δι’ αυτού προς τον Θεόν, καθώς εσυνείθιζεν, και ευθύς τον περιέλαμψεν θείον φως άνωθεν και φωτισθείς με τας ακτίνας εκείνας και τους ψυχικούς και τους σωματικούς οφθαλμούς, είδεν ως παρών ολοφάνερα εκείνο οπού έμελλε να γίνει εις πολλούς χρόνους· διατί έβλεπε με αρχιερατικήν στολήν και με σχήμα τέλειον αρχιερέως τον ηγούμενον της Λαύρας Μακάριον το όνομα, ο οποίος ύστερα από δέκα χρόνους έγινεν αρχιερεύς Θεσσαλονίκης όπου και το ζείν ετελείωσεν» 48
[«Τον έστρεψε στον εαυτό του και μέσω αυτού προς τον Θεό, όπως συνήθιζε, και αμέσως τον περιέλουσε θεϊκό φως από ψηλά. Φωτισμένος από τις ακτίνες εκείνες τόσο στους ψυχικούς όσο και στους σωματικούς οφθαλμούς, είδε σαν να ήταν παρών, ολοκάθαρα, αυτό που επρόκειτο να συμβεί μετά από πολλά χρόνια· διότι έβλεπε με αρχιερατική στολή και με το σχήμα τέλειου αρχιερέα τον ηγούμενο της Λαύρας, τον ονομαζόμενο Μακάριο, ο οποίος ύστερα από δέκα χρόνια έγινε αρχιεπίσκοπος Θεσσαλονίκης, όπου και ολοκλήρωσε τη ζωή του».
Όπως βλέπουμε εδώ έχουμε και πρόγνωση των μελλόντων. Άλλοτε στην προσευχή του παρουσιάστηκε η Θεοτόκος, εν καιρώ ημέρας, σεμνώς και παρθενικώς εστολισμένη, καθώς την βλέπομεν ιστορημένην εις τας εικόνας, και υποσχέθηκε να δίνει στον ίδιο και στην συνοδεία του τα απαραίτητα για την συντήρησή τους, για να μπορούν να προσεύχονται χωρίς περισπασμούς.
Ο άγιος μια ημέρα που είχε το νου του προσηλωμένο στο Θεό, του φάνηκε ότι τον πήρε ένας λεπτός ύπνος και είδε μια θεωρία ότι δηλαδή κρατούσε στα χέρια του ένα δοχείο γεμάτο γάλα το οποίο άρχισε να χύνεται έξω σαν να ανάβλυζε από πηγή, ύστερα άλλαξε και έγινε κρασί και χυνόταν στο φόρεμά του γεμίζοντάς το με ευωδία και ενώ χαιρόταν που το έβλεπε και του άρεσε να μυρίζει την ευωδία, του φάνηκε ότι ένας άνθρωπος με αξίωμα του είπε να μεταδώσει και σε άλλους από το θαυμάσιο αυτό πιοτό γιατί αυτό είναι δώρο του Θεού· ο άνθρωπος εξαφανίστηκε, ο Γρηγόριος ξύπνησε και εκάθητο εκεί ώρας πολλάς, όλος περιλαμπόμενος από το θείον φως.
Εφανέρωσε δε η μεταβολή που έγινε από το γάλα εις το κρασί ότι από την ηθικήν απλουστέραν διδασκαλίαν έμελλε να περάσει εις τον λόγον τον δογματικόν και ουράνιον49.
Και ο βιογράφος του τελειώνει λέγοντας: εστάθη λοιπόν η ζωή όλη του θαυμασίου Γρηγορίου χρόνους εξήκοντα τρείς από τους οποίους δώδεκα και εξ μήνας εποίμανεν αρχιερατικώς την εκκλησίαν του Θεού [ως αρχιερέας της Θεσσαλονίκης].
Αφού δε εβγήκεν η μακαρία του ψυχή η «παντουργός χάρις του αγίου πνεύματος εφανέρωσεν εξαισίως εις τους έξω, την εσωτερικήν λαμπρότητα της ψυχής του, επειδή φως πολύ και παράδοξον εγέμισε το κελλίον εκείνον εις το οποίον εκείτετο το ιερόν του αγίου λείψανον και ενταυτώ έλαμπε και το πρόσωπόν του και με όλον όπου ήτο στυγνότατον και κατάξηρον ακόμη και προ της νεκρώσεώς του αυτής δε της υπερουσίου λαμπρότητος του προσώπου του εστάθησαν μάρτυρες όλοι σχεδόν οι άνθρωποι της πόλεως, οι οποίοι συνέδραμον τότε εις τον ενταφιασμόν του ιερού εκείνου λειψάνου»50
[αφού δε βγήκε η μακάρια ψυχή του, η παντουργός χάρη του Αγίου Πνεύματος φανέρωσε εξαισίως στους απέξω την εσωτερική λαμπρότητα της ψυχής του, επειδή φως πολύ και παράδοξο γέμισε το κελλί εκείνο στο οποίο βρισκόταν το ιερό λείψανο του αγίου και συγχρόνως έλαμπε και το πρόσωπό του, παρόλο που ήταν πολύ σκυθρωπό και κατάξερο ακόμη και πριν από τη νέκρωσή του· αυτής δε της υπερουσίου λαμπρότητας του προσώπου του στάθηκαν μάρτυρες σχεδόν όλοι οι άνθρωποι της πόλης, οι οποίοι συνέτρεξαν τότε στον ενταφιασμό του ιερού εκείνου λειψάνου].
Ο βιογράφος του διηγείται ακόμη τον αγώνα του Αγίου με τον παμμίαρον Βαρλαάμ τον Καλαβρό, τις μετακινήσεις του στα διάφορα μέρη και πώς χειροτονήθηκε μητροπολίτης Θεσσαλονίκης· αυτά όμως δεν μας απασχολούν εδώ.
Έτσι φτάσαμε στο τέλος της θεωρήσεως των αγιολογικών έργων του Αγίου Φιλοθέου Κοκκίνου από την οποία μας δόθηκε η ευκαιρία να μνημονεύσουμε τα πιο σημαντικά χαρακτηριστικά από την ζωήν των αγίων που βιογραφούνται, αυτά που και ο άγιος Φιλόθεος θα ήθελε να τονίσουμε, δηλαδή την καταγωγή των αγίων από ευσεβείς γονείς, τη χριστιανική ανατροφή, την ιερωσύνη και τη μοναχική κουρά, την αυστηρή υπεράνθρωπη ασκητική ζωή, τη θαυματουργική δύναμη, την καθαρότητα της καρδίας που τελικά τους οδήγησε στην κορυφή της θεωρίας δηλαδή να ιδούν το Θεό, το θείο φως και να αισθανθούν εδώ στον κόσμο αυτό την ωραιότητα και το γλυκασμό της βασιλείας των ουρανών.
46. Ίδιο έργο σ. 269.
47. Ματθ. 5,8.
48. Βίος οσίου Σάββα του Νέου, ό.π. σ. 270.
49. Βίος αγίου Γρηγορίου του Παλαμά, ό.π. σ. 323.
50. Ίδιο έργο, σ. 325.
52. Ίδιο έργο, σ. 326.
52. Ίδιο έργο, σ. 331-332.
Από την έκδοση της Ιεράς Μητρόπολης Θεσσαλονίκης «Πρακτικά Θεολογικού Συνεδρίου εις τιμήν του εν αγίοις πατρός ημών Φιλοθέου αρχιεπισκόπου Κωνσταντινουπόλεως του Θεσσαλονικέως» (14-16 Νοεμβρίου 1983).
Επιμέλεια: Στ.Κ.