Αγίου Γρηγορίου Παλαμά, αρχιεπισκόπου Θεσσαλονίκης
Ομιλία 50
Στο ευαγγέλιο της έκτης Κυριακής του Λουκά που λέγει
«Όταν εξήλθε ο Ιησούς στη γη τον συνάντησε κάποιος άνδρας από την πόλι που είχε δαιμόνια από πολλά χρόνια» (Λουκά 8. 27-39)
1 Όποιος είναι από τον Θεό ακούει τα λόγια του Θεού, λέγει ο Κύριος, δηλαδή υπακούει στις εντολές του Θεού, μεταφέροντας τους λόγους σε έργα, ζώντας και πολιτευόμενος κατά Χριστό, εκτελώντας το θέλημα του ουρανίου Πατρός και γινόμενος κληρονόμος Θεού και συγκληρονόμος Χριστού.
Όποιος όμως παρακούει τον Θεό, διαπράττει την αμαρτία και επιδίδεται σ’ αυτήν αμετανοήτως, είναι δούλος της αμαρτίας και δεν είναι από τον Θεό αλλά από τον Πονηρό, αφού διά της κακής προαιρέσεως μεταπλάττει την φύσι που έλαβε από τον Θεό και την εξομοιώνει με τον πατέρα της απωλείας. Γι’ αυτό έλεγε προς τους Ιουδαίους ο Κύριος, «σεις είσθε από τον πατέρα σας τον Διάβολο, και θέλετε να εκτελήτε τις επιθυμίες αυτού».
2 Αυτού του είδους οι άνθρωποι είναι φανερά αθλιώτεροι και από τους δαιμονιζομένους, αν και διαφεύγουν την προσοχή των πολλών. Διότι οι μεν δαιμονιζόμενοι κατακόπτουν τα σώματά τους και μερικές φορές βλάπτουν σωματικώς όσους τους συναντούν, οι δε ωμοιωμένοι με τον αρχέκακο εχθρό διά των πονηρών επιθυμιών και πράξεων διαφθείρουν τις ψυχές τις δικές των και όσων τους συναναστρέφονται απρόσεκτα.
Οι πρώτοι στον καιρό του θανάτου μαζί με το σώμα αποβάλλουν και την επήρεια των δαιμόνων, ενώ οι αμαρτάνοντες αμετανοήτως διατηρούν αθάνατη και αναπόβλητη τη βλάβη. Τον ενοχλούμενο από τον δαίμονα στο σώμα φανερά λυπούμαστε όλοι, ενώ τον φονέα και τον φιλάργυρο, τον υπερήφανο και τον αναίσχυντο δεν τους λυπούμαστε, αλλά και τους μισούμε· διότι ο πρώτος περιπίπτει στο πάθος ακουσίως, ενώ ο φιλαμαρτήμων προσελκύει το κακό ελεύθερα, μερικές φορές έχοντας υποκρυμμένη τη βλαπτικότητα και κακοήθεια της νόσου.
3 Επειδή οι περισσότεροι άνθρωποι δεν μπορούν ν’ αντιληφθούν την εναντίον μας μανία του Διαβόλου από τις κατά την ψυχή προσβολές εκείνου και την συνέργειά του στην αμαρτία, παραχώρησε ο Θεός να υπάρχουν και κατά το σώμα δαιμονοφόρητοι, ώστε από τούτους να μάθωμε όλοι, πόσο φοβερή είναι η κατάστασις της ψυχής που διά των πονηρών έργων έκαμε τούτον ένοικό της.
Όταν δε ο μονογενής του Θεού από αφάνταστο πέλαγος φιλανθρωπίας κατέβηκε στη γη, αφού εχαμήλωσε τους ουρανούς, για να μας ελευθερώση από την τυραννία του Διαβόλου κατά την ψυχή, και απεμάκρυνε τα δαιμόνια των φανερώς κατά το σώμα δαιμονιζομένων, με αυτήν τη φανερά ενεργουμένη ελευθερία και ίασι παριστάνοντας και επιβεβαιώνοντας την γινομένη κρυφά στην ψυχή ελευθερία και ίασι.
Πραγματικά και όταν εχορήγησε στον παραλυτικό τη θεραπεία της ψυχής, όχι μόνο δεν ευφημήθηκε από τους βλέποντας κατ’ αίσθησι, αλλά και εβλασφημήθηκε. Γι’ αυτό εθεράπευσε και την παράλυσι του σώματος, για να καταλάβουν, όπως έλεγε αυτός προς τους παρόντας, ότι «ο υιός του ανθρώπου έχει επάνω στη γη εξουσία να συγχωρή αμαρτίες».
4 Γι’ αυτό λοιπόν απομακρύνει κατ’ εξοχήν τους δαίμονες των δαιμονιζομένων, για να γνωρίσωμε ότι αυτός είναι που τους απομακρύνει και από τις ψυχές μας και μας χαρίζει την αιώνια ζωή. Πραγματικά κατά την αναγινωσκομένη σήμερα περικοπή του ευαγγελίου, «μόλις εξήλθε στην ξηρά, τον συνήντησε ένας άνδρας από την πόλι που είχε δαιμόνια από αρκετά χρόνια και δεν εφορούσε ένδυμα και δεν έμενε σε οικία, αλλά στα μνήματα».
Λέγει ότι εξήλθε, αλλά όχι ότι ήλθε στην ξηρά, για να δείξη ότι ήλθε διαπερώντας [διέσχισε τη λίμνη], αφού ήδη και τη θύελλα του ανέμου κατέπαυσε και την θάλασσα καθησύχασε μ’ επιτίμησι. Διότι, όταν εμβήκε σε πλοίο από τη Γαλιλαία μαζί με τους μαθητάς του, τους είπε, όπως βεβαιώνει παραπάνω ο ευαγγελιστής, «ας περάσωμε στο πέραν», από όπου δεικνύεται ότι το έπραξε επειδή προέβλεψε και από ευσπλαγχνία ήλθε αυτόκλητος βοηθός στον βασανιζόμενο από τους δαίμονες τόσο δεινώς και πολυχρονίως.
Ο Λουκάς λοιπόν λέγει ότι αυτός μεν ήταν ένας, αλλ’ είχε πολλά δαιμόνια· ο Μάρκος επίσης ένα λέγει και αυτός, αλλά «με πνεύμα ακάθαρτο»· ο δε Ματθαίος ισχυρίζεται ότι τούτοι ήσαν δύο που εζούσαν μαζί και εδιώκονταν μαζί από πολλά δαιμόνια”.
5 Την αιτία δε για την οποία άλλοι ευαγγελισταί λέγουν ένα, άλλοι δε λέγουν περισοτέρους τόσο τους δαιμονιζομένους όσο και τα δαιμόνια, την εδήλωσαν ο Λουκάς και ο Μάρκος· διότι το ένα, που ο Μάρκος ωνόμασε ακάθαρτο πνεύμα, εξεταζόμενο στη συνέχεια από τον Κύριο, λέγει «το όνομά μου είναι Λεγεών, διότι είμαστε πολλά»· διότι λεγεών είναι ορμαθός και πολυάριθμο σύστημα αγγέλων ή ανθρώπων που στέκονται ή μετακινούνται μαζί, και αποβλέπουν και κινούνται προς ένα έργο και σκοπό.
Γι’ αυτό και εκείνοι οι δαιμονιζόμενοι, αφού ως ενεργούμενοι και φερόμενοι κατά τέτοιο σύστημα συνευρίσκονταν μαζί και στα μνήματα και στα όρη κι’ εδιώκονταν μαζί αδιάσπαστα, άλλοτε μεν αναφέρονται σ’ ενικό αριθμό, άλλοτε δε σε πληθυντικό, και αυτοί και τα πονηρά πνεύματα που τους ταλαιπωρούσαν.
Συνεχίζεται
Απόσπασμα από την 50η ομιλία του Αγίου Γρηγορίου του Παλαμά, αρχιεπισκόπου Θεσσαλονίκης, όπως δημοσιεύεται στον τόμο, «Γρηγορίου Παλαμά, έργα 11» των Πατερικών Εκδόσεων «Γρηγόριος ο Παλαμάς».