Άγιος Γρηγόριος Παλαμάς αρχιεπίσκοπος Θεσσαλονίκης
Ομιλία 61
Κατά τη δωδέκατη Κυριακή του Λουκά με θέμα,
Την παράδοξη θεραπεία των δέκα λεπρών
Όπου γίνεται λόγος και περί της ειρήνης προς τον Θεό και προς εαυτούς και προς αλλήλους
9 Ομοιάζουν δε οι δέκα λεπροί με ολόκληρο το γένος των ανθρώπων· πραγματικά όλοι μας ήμαστε λεπρωμένοι, αφού όλοι υποπέσαμε στην αμαρτία, όπως λέγει ο θείος Παύλος, επειδή «όλοι αμάρτησαν και στερούνται της δόξας του Θεού, δικαιούμενοι δωρεά με τη χάρι του». Όλοι λοιπόν ήμαστε έτσι λεπρωμένοι· αφού δε κατέβηκε ο Κύριος από τους ουρανούς κι’ επήρε τη φύσι μας, την ελευθέρωσε από την καταδίκη για την αμαρτία.
Αλλά οι μεν Ιουδαίοι εφάνηκαν αγνώμονες απέναντι σ’ αυτήν την ευεργεσία, όσοι δε Εθνικοί [ειδωλολάτρες] επέστρεψαν από τον μάταιο δρόμο τους και από τα προηγούμενα πονηρά ήθη τους έδωσαν δόξα στο Θεό, όχι ομολογώντας απλώς τη σωτηρία και ανακηρύσσοντας το μέγα έλεος εκείνου που από το απέραντο πέλαγος φιλανθρωπίας εκένωσε τον εαυτό του έως εμάς.
Πείθονται στις εντολές του και διάγουν σύμφωνα με αυτές και με τη διαγωγή αυτή βαδίζουν σε ειρήνη, δηλαδή ειρηνεύοντες προς τους εαυτούς των και προς αλλήλους και προς τον Θεό.
Ειρηνεύουν προς μεν το Θεό εκτελώντας τα ευάρεστα σ’ αυτόν, σωφρονώντας, αληθεύοντας, δικαιοπραγώντας [ζώντας και πράττοντας με δικαιοσύνη], «επιδιδόμενοι σε προσευχές και δεήσεις», «τραγουδώντας και ψάλλοντας με τις καρδιές μας» και όχι μόνο με τα χείλη· προς τους εαυτούς μας δε υποτάσσοντας τη σάρκα στο πνεύμα και ακολουθώντας την κατά συνείδησι διαγωγή και έχοντας τον εσωτερικό μας κόσμο των λογισμών κινούμενον με κοσμιότητα και ευγένεια· προς αλλήλους δε «ανεχόμενοι ο ένας τον άλλο και χαρίζοντας την κατηγορία που έχει κάποιος σε βάρος άλλου, όπως και ο Χριστός μάς εχάρισε, κι’ επιδεικνύοντας την προς αλλήλους ευσπλαγχνία με την προς αλλήλους αγάπη, όπως και ο Χριστός από μόνη την προς εμάς αγάπη μάς ελέησε και κατέβηκε έως εμάς για μας.
10 Ας ειρηνεύωμε κι’ εμείς λοιπόν, αδελφοί, παρακαλώ, και ας επιδεικνύωμε αυτή την ειρήνη με έργα και τρόπους ενάρετους και αγαπητούς στον Θεό· διότι εξ αιτίας αυτής της ειρήνης κι’ εμείς ήλθαμε σε σας, στην Εκκλησία του Χριστού, καταστάντες από αυτόν διάκονοι της κληρονομίας και χάριτός του, και επάνω από όλα ευαγγελιζόμαστε σ’ εσάς την ειρήνη κατά την προς εμάς παραγγελία του Σωτήρος μας διά των Αποστόλων, και με αυτήν συνάγομε τα σκορπισμένα μέλη προς εαυτόν και την από μίσος προκαλουμένη ασθένεια και καχεξία την βγάζομε έξω από τις ψυχές μας.
11 Είμαστε λοιπόν μαζί σας εν Χριστώ και είμαστε πρεσβευταί του Χριστού, αφού αυτός παρακαλεί διά μέσου ημών, συμφιλιωθήτε με τον Θεό, γνωρίσατε την προς αλλήλους συγγένεια που ενυπάρχει σε σας όχι μόνο κατά την ψυχή αλλά και κατά το σώμα· διότι έτσι θα γίνετε και της ειρήνης, δηλαδή του Θεού, υιοί και κληρονόμοι. Αυτός πραγματικά είναι η ειρήνη μας, που έκαμε τα δυο ένα και διέλυσε το μεσότοιχο φράκτη και κατέλυσε στο σταυρό την έχθρα κι’ εφύτευσε την ειρήνη μέσα στις ψυχές μας.
Το έργο της παρουσίας του ολόκληρο είναι η ειρήνη και γι’ αυτήν έκλινε τους ουρανούς και κατήλθε στη γη. Γι’ αυτό και ο Δαβίδ προείπε γι’ αυτόν, «στις ημέρες του θ’ ανατείλη δικαιοσύνη και πλήθος ειρήνης», και σε άλλον ψαλμό λέγει πάλι γι’ αυτόν, ότι «θα λαλήση ειρήνη προς τον λαό του και προς τους επιστρέφοντας την καρδιά τους σ’ αυτόν».
Δεικνύει δε και ο ύμνος που εψάλη κατά τη γέννησί του από τους αγγέλους, ότι ήλθε σ’ εμάς φέροντάς μας από τον ουρανό την ειρήνη, λέγοντας, «δόξα στο Θεό στα ύψη κι’ επάνω στη γη ειρήνη».
Και αυτός ο ίδιος, όταν ωλοκλήρωνε ήδη την σωτηριώδη οικονομία, αντί κληρονομίας την ειρήνη άφησε στους μαθητάς του λέγοντάς τους, «σας δίδω την ειρήνη μου, σας αφήνω την ειρήνη μου»· και πάλι «να ειρηνεύετε μεταξύ σας και με όλους»· και «από τούτο θα γνωρίσουν όλοι ότι είσθε μαθηταί μου, αν έχετε αγάπη μεταξύ σας».
Και η τελευταία ευχή που μας έδωσε, όταν ανέβαινε προς τον Πατέρα του στηρίζει την προς αλλήλους αγάπη μας· διότι, λέγει, «βοήθησέ τους, Πάτερ, ώστε όλοι να είναι ένα».
12 Να μη εκπέσωμε λοιπόν από την πατρική ευχή μήτε την κληρονομία του ουρανίου Πατρός να απορρίψωμε, μήτε τη σφραγίδα και το σήμα της προς αυτόν οικειότητος να πετάξωμε, για να μη χάσωμε και την υιοθεσία και την ευλογία και την προς αυτόν μαθητεία και εκπέσωμε από την επηγγελμένη ζωή και αποκλεισθούνε από τον πνευματικό νυμφώνα του ειρηνάρχου Πατρός, ο οποίος, για να μη πάθωμε τούτο, απέστειλε διά των αγίων μαθητών και Αποστόλων του την ειρήνη σ’ όλον τον κόσμο.
Γι’ αυτό και αυτοί και στις ομιλίες τους και στα συγγράμματά τους αυτήν προβάλλουν πριν από όλους τους λόγους, προλογίζοντας, «χάρις σε σας και ειρήνη από τον Θεό». Αυτήν κι’ εμείς ως υπηρέτες της διακονίας εκείνων και τώρα ευαγγελιζόμαστε και μαζί με τον Παύλο λέγομε σ’ εσάς, «ειρήνη να επιδιώκετε με όλους και τον αγιασμό· χωρίς αυτήν κανείς δεν θα ιδή τον Κύριο».
Από μας όμως κανείς να μη αποτύχη στη θέα του Κυρίου μήτε να εκπέση από τη θεία δόξα την εκπεμπομένη από εκεί, αλλά, αφού όλοι συμφιλιωθούμε και συναχθούμε σ’ ένα διά της κατά Θεό ειρήνης προς αλλήλους και αγάπης και ομονοίας, να έχωμε στο μέσο μας κατά τη γλυκειά παραγγελία του τον Κύριό μας Ιησού Χριστόν, που εξομαλύνει την δυσχέρεια του παρόντος βίου, στον κατάλληλο δε καιρό χαρίζει την αιώνια ζωή και δόξα και βασιλεία.
13 Αυτήν είθε να επιτύχωμε όλοι εμείς με τη χάρι και φιλανθρωπία του ειρηνάρχη και ειρηνοδώρου Θεού και Πατρός μας και Κυρίου Ιησού Χριστού, στον οποίο πρέπει δόξα, κράτος, τιμή και προσκύνησις μαζί με τον άναρχο Πατέρα του και το ζωοποιό Πνεύμα τώρα και πάντοτε και στους αιώνες των αιώνων. Γένοιτο.
Από τον τόμο «Γρηγορίου Παλαμά, έργα 11» των Πατερικών Εκδόσεων «Γρηγόριος ο Παλαμάς». Εισαγωγή, κείμενο, μετάφραση, σχόλια Παναγιώτης Κ. Χρήστου.
Επιμέλεια: Στ.Κ.